Chương 6 / 22
Đám tang
Tết năm ấy ba mẹ về với nhiều thứ hơn mọi năm. Một cái tivi màu. Một cái điện thoại bàn để ở góc nhà, dây kéo từ cột điện ngoài đường vào. Và trong túi áo ba có một cái điện thoại di động, cục gạch đen, ba lấy ra bấm bấm rồi cất, ít khi dùng. Nhà đã quét vôi lại, có tủ kính, có bộ bàn ghế gỗ. Nhìn quanh, tôi thấy nhà mình khá lên thật, khá lên bằng những năm ba mẹ vắng mặt.
Có tivi thì tối tôi không cần qua nhà Vân xem phim nữa. Vậy mà tôi vẫn qua. Ở nhà Vân cái tivi đen trắng cũ, sóng nhiễu, phải có người đứng cầm ăng ten xoay, nhưng có Vân và hai đứa em ngồi chen nhau trên cái giường tre, có cô Thư ngồi vá áo dưới đèn, và có tiếng cười khi phim đến đoạn hay. Nhà tôi có tivi màu, nhưng ông bà ngủ sớm, ba mẹ thì ngồi nói chuyện tiền nong, còn tôi ngồi một mình trước màn hình.
Một tối, sau bữa cơm, ba gọi tôi ngồi lại. Mẹ ngồi cạnh. Ông bà ngồi bên kia bàn. Ba nói, không vòng vo:
– Hết lớp chín con vô Nam với ba mẹ. Vào trong đó học tiếp cấp ba.
Tôi im. Tôi nhìn ông. Ông nhìn xuống chén trà. Rồi ông nói, chậm:
– Ừ. Ba mẹ con nói đúng. Ở với ông bà lâu quá cũng không hay, mất tình cha con.
Ông nói xong ông nhìn tôi. Ông nhìn tôi lâu hơn mọi khi. Bà không nói gì cả, bà đứng lên đi vào bếp lục cục nồi niêu rất lâu dù bếp đã dọn xong.
Tôi nửa buồn nửa vui. Vui vì sắp được ở gần ba mẹ, điều tôi mong từ năm tám tuổi. Buồn vì còn mấy tháng nữa là xa ông bà, xa Vân, xa đám bạn, xa con Đen. Và có một điều tôi không dám nói với ai: sau bảy năm, tôi quen ông bà hơn quen ba mẹ. Đi vào Nam với ba mẹ, với tôi, là đi ở với hai người lạ mà mình có nghĩa vụ phải thương.
Cái Tết ấy đáng lẽ chỉ buồn có bấy nhiêu. Nhưng nó còn thêm một chuyện.
Chiều hai mươi tám Tết, tôi đang lùa bò về thì thằng Hoàng chạy lên đồi, thở không ra hơi:
– Phong! Mày chưa biết gì à? Chú Trí uống say đạp xe về, ngã xuống cái mương cạn đầu xóm, đầu đập vô đá. Người ta chở đi viện huyện rồi.
Tôi lùa bò về chuồng thật nhanh, chạy qua cầu. Nhà Vân trống. Cửa mở, cái xe đạp của chú Trí dựng nghiêng ở hiên, bánh trước cong. Hai đứa em Vân ngồi ở thềm, không khóc, chỉ ngồi. Vân và cô Thư đã theo xe lên viện.
Hai ngày không có tin. Rồi chiều ba mươi, tôi đang ngồi dưới hiên với ba thì thấy từ đầu đường có một đoàn người đi vào xóm, chậm, im, phía trước là mấy người khiêng. Ba tôi đứng lên. Ông đứng lên. Bà bỏ cái rổ xuống. Không ai nói gì, nhưng ai cũng biết.
Chú Trí không qua khỏi. Ba mấy tuổi.
Đó là một cái tết thật buồn. Tối đến, cả xóm ngồi trước hiên nhà Vân dưới cái bóng đèn vàng, đàn ông uống rượu nhạt, đàn bà lo cơm nước. Trong nhà, cô Thư ngồi cạnh cái hòm gỗ, cô Thư khóc lớn nghẹn ngào, hai vai rung. Vân đứng sau mẹ, đầu quấn khăn trắng, ôm đứa em út đang ngủ gục trên vai. Nó không nhìn ai. Tôi đứng ngoài sân, không dám vào, không biết vào để làm gì.
Tôi nghĩ về những chiều Vân dắt hai em chạy qua cầu sang bếp bà tôi. Nghĩ về câu nó nói trên đồi: ước gì ba đánh em thật đau mà ba có con trai. Tôi nghĩ phần nào đó nó đã ghét ba nó. Nó đã nói thế. Vậy mà giờ nó đứng đó, khăn trắng trên đầu, mặt không còn một chút gì của một đứa từng ghét ai. Đến lúc đưa một người chết đi thì bao nhiêu hận với thương, cả người đi lẫn người ở, đều vứt xuống hết. Tôi mười bốn tuổi, đứng ngoài sân nhà người chết, và lần đầu tiên tôi thấy điều đó.
Sáng mồng một, đoàn người đưa chú Trí ra nghĩa địa trên đồi cát. Bảy tám người khiêng, đi chậm trên cát lún, phía sau là một hàng người dài, trong đó có Vân. Nhà tôi cũng đi theo, mẹ Vân ôm theo cái quan tài khóc tức tưởi trong quãng đường đi. Tôi chỉ đi một khúc, tôi dừng lại, tôi đứng từ xa nhìn. Sau đó mọi người đi về.
Khác với cái tết mọi khi, sáng mồng một là ba tôi với họ hàng, phải dậy sớm chuẩn bị rồi đi chúc tết. Năm nay thì không, nhà chú Trí có đám tang, ba tôi sợ đầu năm mình đi với cái nhà khác sợ xui rủi cho người khác nên không đi đâu cả. Ba dặn tôi nấu nồi nước sôi rồi ngồi vào cái ghế trước nhà, lấy ấm pha tách trà, chậm rãi ngồi uống.
– Buồn nhỉ. Thằng Trí mới ba mấy tuổi. Tiếc là chưa có con trai. Chắc cũng vì rứa mà rượu chè ra nông nỗi này. Còn ba đứa con gái leo nheo với người vợ, giờ ai lo?
– Ba, người ta chết thì đi về đâu?
Ba quay lại, hơi ngạc nhiên vì tôi hỏi. Rồi ba đáp, như đáp một câu hỏi về thời tiết:
– Chết là hết chứ đi về đâu nữa.
– Vậy thờ phụng để làm gì vậy ba? Chết là hết rồi mà.
Ba im một lúc. Ông tôi nhìn ba. Ba nhấp chén trà, nghĩ, rồi nói:
– Có lẽ để người ta nhớ. Nhớ người đã mất, nhớ mấy điều tốt họ từng làm.
Tôi hỏi tiếp:
– Thế con gái cũng nhớ ba mẹ được mà ba. Cần gì con trai? Hay là con trai nhớ tốt hơn con gái?
Đến câu này thì ba không trả lời. Cả đời ba chỉ làm theo cái mà ông bà truyền lại: đi làm, cưới vợ, sinh con trai, thờ phụng. Ba chưa bao giờ hỏi tại sao phải làm việc này việc kia, làm rồi thì được cái gì. Vậy mà sáng mồng một ấy, một câu hỏi của thằng con mười bốn tuổi làm ba bối rối. Ba đặt chén trà xuống, nói:
– Con gái cưới chồng thì đi về nhà chồng rồi, mà thôi, mấy tuổi đầu. Ra đi chăn bò đi.
Tôi dắt bò lên đồi. Con Đen chạy theo. Tôi vẫn không hiểu tại sao lại như vậy, tôi muốn hỏi thêm nhưng ba không cho, đôi khi người lớn thật khó hiểu. Mãi sau này, khi đã đi rất xa cái làng cát này, tôi mới biết có những câu hỏi người ta phải mất cả đời để trả lời. Mà trả lời được rồi cũng chưa chắc đã đúng.