Chương 18 / 22
Đánh đổi
Tôi nhớ như in đó là một buổi tối lúc tám giờ. Tôi vừa tăng ca ở công ty xong, và chuẩn bị đạp xe qua chỗ Vân như mọi khi. Điện thoại reo lên. Tôi thấy mẹ tôi gọi. Thường thì tôi và mẹ hay nói chuyện với nhau vào buổi tối. Sau đợt bà mất thì mẹ cũng đã chuyển về quê lo cho ba. Các câu chuyện tôi nói với mẹ thì nhiều lắm nhưng thường bắt đầu sẽ luôn là câu hỏi, con ăn cơm chưa. Tôi thì luôn hỏi gia đình dạo này có gì bán được không, ba khỏe không. Nó như được lập trình, vì thực ra đó là những thứ mà tôi và mẹ quan tâm. Tôi lo cho ba mẹ không biết có gì bán để mua thêm đồ ăn không. Mẹ thì lo cho sức khỏe của tôi. Rồi sau đó mẹ tôi lại kể chuyện là dạo này ba nuôi thêm mấy con gà, mẹ trồng lại đám khoai. Ngoài này gió Lào, nóng cháy lá. Thằng Hoàng lấy vợ. Bà Lành mới mất. Tôi biết là mẹ sẽ kể các câu chuyện kiểu vậy, không có gì làm tôi ngạc nhiên quá. Nhưng rồi mẹ chuyển sang chủ đề khác.
– Tháng trước con gửi về mười triệu với mẹ bán thêm ít tràm sau nhà nữa, tràm nay cũng có giá. Mẹ lên ngân hàng trả hết nợ rồi. Giờ còn nợ mấy cô chú quanh xóm tầm chục triệu thôi. Không cần lo tiền lãi ngân hàng nữa. Mẹ cũng lấy cái sổ đỏ về rồi.
Tôi không biết nói gì cả. Tôi chỉ dạ. Rồi mẹ nói chuyện khác, chuyện con bò cái sắp đẻ, chuyện cô Thư đau lưng. Rồi mẹ nói thôi mẹ ngủ, mai ba mẹ đi cắt cỏ sớm.
Mẹ tôi cúp máy. Tôi vẫn thẫn thờ ở đó. Thú thật tôi chưa chuẩn bị cho việc này. Cả cuộc đời tôi chưa bao giờ chuẩn bị cho việc gì cả. Mọi con sóng cứ tới và tôi cứ lướt đi, cả cuộc đời tôi đến bây giờ là vậy. Tôi không biết cụ thể nhà tôi nợ bao nhiêu tiền, tôi chỉ biết là nhà tôi đang nợ và tôi cần kiếm tiền trả nợ. Nó là một phần cuộc sống của tôi. Giờ hết nợ rồi sao. Rồi sao?
Tôi không khóc, tôi không chạy đi kể chuyện này với ai, tôi không cảm giác tự hào về bản thân. Chẳng có cảm xúc gì nhiều cả. Gần mười năm, từ cái đêm hai anh thợ khiêng ba vào phòng, từ ba con bò bà bán, từ cái chỗ cho vay đầu chợ, từ mấy tờ giấy kẻ ô mẹ cộng rồi gạch rồi cộng lại. Từ nồi măng, từ sáu mươi hai ký, từ hai mươi chín con bò. Tôi đã trải qua chừng đó chuyện để đạt được điều này, đáng lẽ phải có gì đó khiến tôi tự hào chứ nhỉ. Tôi chỉ thấy vui, vui như vừa mới ăn được que kem trong một ngày hè nóng nực. Nhưng niềm vui cũng giống que kem, nó tan nhanh lắm.
Sau chừng một phút đó tôi nhìn quanh. Bốn bức tường phòng trọ cũ mà tôi thuê cách đây vài năm trước với giá tám trăm ngàn, cái trần tôn, cái quạt, cái áo công nhân vắt cầu thang chưa giặt. Rồi tôi nhìn tôi. Hai mươi mấy tuổi. Bằng lớp chín. Mấy cái sẹo ở chân do đi làm thịt bò. Một cái xe đạp cà tàng, không hơn không kém. Xong rồi. Rồi sao nữa?
Ngày mai vẫn sáu giờ vào kho và tiếp tục đi cân hai tấn hàng. Năm năm sau vẫn thế. Có mười năm nữa có lẽ vẫn vậy. Tôi chả có gì ngoài sức khỏe, và liệu sau mười hay hai mươi năm nữa tôi còn sức khỏe để làm tiếp việc này không. Mười năm nay tôi có một cái lý do để sáng dậy, là nợ. Tôi không thích cái lý do đó, nhưng nó là áp lực và cũng là động lực cho tôi. Tôi đã quen đi với xiềng xích ở chân. Giờ tháo xiềng xích đó ra đáng lẽ ra tôi phải vui mừng, tôi phải chạy, chạy thật nhanh chứ nhỉ. Nhưng không, tôi đứng đó và tôi không biết cách đi như thế nào. Lần đầu tiên trong đời không có ai cần tiền của tôi, và không biết mình đi làm để làm gì.
Cái tới sau cái mừng tôi không đặt tên được ngay. Nó là một cảm xúc thật khó để tả, vui, buồn, và tủi thân, và một mình. Buồn vì hết nợ mà không thấy sướng như tưởng. Tủi thân vì mười năm đổi được cái hết nợ, tức là về lại chỗ số không, chứ không phải chỗ nào cao hơn. Tôi cũng quên luôn cái hẹn với Vân lúc tám giờ. Cứ thế tôi nằm dài trong phòng cho tới hơn mười giờ.
Vân gọi hỏi tôi liên tục. Nó sợ tôi bị tai nạn hay có chuyện gì. Thường thì tôi sẽ chủ động nhắn tin hoặc gọi cho Vân khi có việc bận. Đã hơn mười giờ nhưng tôi không gọi, không nhắn tin. Nó giận tôi và nó cũng lo cho tôi. Tôi chỉ nhắn lại là anh có việc bận. Và cứ thế tôi cứ chìm vào trong suy tư.
Hôm sau tôi qua và kể chuyện này với Vân. Vân mừng cho tôi. Vẫn hai đứa trên chiếc xe đạp cà tàng của tôi. Vẫn đi dạo, vẫn chở nhau về nhưng phần nào đó trong tôi đã thay đổi.
May mắn trong những năm tháng đó tôi không một mình, chị An là người mà đã tạo động lực cho tôi đọc sách. Chị cho tôi mượn một cuốn sách, tôi thấy hay. Rồi sau đó tôi cũng bắt đầu tìm đọc sách thêm. Ban đầu là mấy cuốn về tình yêu đôi mươi, cái mà lúc đó tôi cần. Rồi sau đó là tôi tìm hiểu về thế giới tìm hiểu về những câu trả lời mà tôi chưa có. Bạn biết rồi đấy, tôi là đứa hay hỏi, nhưng chẳng ai trả lời được cho tôi. Sách với tôi thì có. Tôi đọc sách, đọc như đứa chưa từng được đọc, căn trọ của tôi không có gì ngoài sách. Nếu mà ai nhìn vào không biết cứ tưởng đây là trọ của một sinh viên đại học năm cuối cũng nên. Quá nhiều sách. Vài cuốn sách hay tôi “để dành” tặng Vân. Tôi nghĩ nó hay với tôi thì nó cũng giúp ích gì đó cho Vân. Tôi nghĩ vậy. Nhưng rồi càng đọc nhiều tôi mới thấy mình cũng giỏi đó chứ. Tôi không biết tôi giỏi thật không nhưng đọc xong mấy cuốn sách self help nó làm tôi cảm thấy vậy. Mình giỏi vậy mà mình không có bằng cấp thì sao được. Phải có bằng cấp mới kiếm được tiền chứ. Nhưng rồi hơn hai mấy tuổi mà đi học lại chắc trễ quá rồi. Hay là cứ làm rồi sống như bao người khác là có gia đình, cuối tuần về nhậu với vài câu chuyện phiếm trên công ty rồi sang tuần lại đi làm tiếp.
Như tôi đã từng kể với các bạn ở trước đó, tôi không giỏi uống bia nên thú thật mà nói tôi nghĩ đó không phải con đường mà tôi muốn đi.
Suy nghĩ đó trong đầu mà không dám nói với ai, tôi cũng không biết nên nói với Vân hay không. Nhưng bụng tôi khá nhỏ, có chuyện gì thì tôi cũng không để bụng được quá lâu. Tôi phải nói ý tưởng này với ai đó. Người thân nhất với tôi đó là Vân. Tôi hỏi ý kiến Vân xem thử.
Một tối tôi hỏi Vân về ý định đi học lại của mình. Vân nhìn tôi rồi lưỡng lự. Vân hỏi:
– Anh chắc chưa đấy, giờ hai đứa đều cũng đã hơn hai lăm tuổi rồi, cũng lo cho gia đình đi chứ.
Nó nói xong rồi khựng lại.
– Nhưng nếu anh thấy ổn thì anh cứ đi học đi. Em nghĩ là không sao.
Thật sự là rất khó để nói về suy nghĩ của tôi lúc đó, là Vân đồng ý hay không, ủng hộ tôi hay không. Tôi với Vân ở bên nhau vài năm rồi. Nếu như bình thường thì giờ đúng ra chúng tôi nên nghĩ tới chuyện lập gia đình. Nên là vậy. Với tôi thì có thể tuổi trẻ tôi còn khá dài, nhưng với Vân, một người con gái đã mất đi tình yêu thương của gia đình từ nhỏ và tự lập suốt bấy nhiêu năm thì ước mơ có một gia đình thì cũng không có gì là sai ở độ tuổi này. Khi không có việc gì làm thì đại đa số người ta chọn là lập gia đình. Bằng tuổi chúng tôi thì bạn bè đã có hai ba đứa con là chuyện thường rồi. Nhưng lúc đó có thể là tôi còn quá trẻ để nghĩ cho người khác hoặc là do tôi vẫn còn những vấn đề riêng của bản thân chưa xử lý được làm sao mà nghĩ được cho ai.
Thế là tôi cũng trăn trở vài tuần sau đó. Tôi nghĩ về cái mình chưa có được nhiều hơn là thứ mình sẽ mất đi. Cái tôi nghĩ tôi sẽ có là tương lai rộng mở phía trước. Cái tôi mất là gì, là thời gian cho Vân, là khoản tiền tiết kiệm tôi có thể dành để lo cho gia đình sau này. Nếu vậy thì tôi nghĩ tôi sẽ bù lại cho Vân sau, chắc Vân sẽ hiểu cho tôi. Tôi nghĩ vậy.
Lấy hết can đảm, tôi đi tìm trường học. Thực ra tôi cũng chả kiếm gì nhiều đâu, tôi chỉ nghĩ là mình đi học lại, còn học gì thì tôi không biết. Tôi kể cho các bạn nghe nhiều lần rồi đấy, tôi nào đã có kế hoạch gì cho đời mình kể từ nhỏ đâu. Vậy là tôi đi tìm trường. Cao đẳng trung cấp tôi không biết nó là gì. Và thật sự khi tôi học năm ba trung cấp xong tôi mới biết phân biệt trung cấp cao đẳng đại học, nhưng chuyện đó tôi sẽ kể sau. Tôi tìm thì thấy một cái trường gần tôi. Tôi chỉ nghĩ mình sẽ học xong trung học phổ thông.
Ngày đăng ký, tôi dựng xe ngoài cổng một lúc lâu. Người tôi muốn nhũn ra, bao nhiêu câu hỏi trong đầu. Tôi sợ, sợ mình già quá, sợ mình có học được không, sợ nhiều thứ. Tôi lên xe định về, rồi tôi lại đứng lại. Rồi tôi lại đạp xe đi về, đạp được một khúc tôi lại đạp lên. Cứ như vậy hơn một tiếng đồng hồ. Và rồi có lẽ là do tôi mệt hoặc can đảm. Tôi dắt xe đạp vào trong cổng, dựng xe ngay cái cây trước cổng.
Trước mắt tôi là một cái trường, thực ra nó không giống một cái trường mà tôi hình dung cho lắm. Nhìn từ phía ngoài thì không thấy được gì tại vì có quá nhiều các bảng quảng cáo từ học cái này cái kia gì đó. Đỏ đỏ vàng vàng quá trời biển. Đi vào trong thì có một phòng bảo vệ bên góc phải, cũng không có ai ngồi đó. Phía trái là một dãy phòng học, cảm giác cũng hơi cũ. Không có ai chào đón tôi ở cổng, không có bảo vệ, không có ai. Tôi cũng hơi sợ. Thế rồi có một cô ở trong phòng nhìn ra. Cô hỏi
– Đi đâu đấy em?
Tôi bảo:
– Dạ đi xin học.
Thế là cô chỉ cho tôi sang phòng tư vấn. Có một thầy cỡ tầm bốn mươi tuổi ngồi đó. Thầy hỏi tôi có bằng gì. Tôi bảo là bằng lớp chín. Thầy hỏi muốn học ngành gì. Nãy tôi nhìn ở biển thì thấy có mấy ngành như cơ điện, kế toán, mầm non. Tôi chọn đại là kế toán, tại trong ba ngành đó thì mầm non tôi không chọn được, tôi sợ điện giật, còn mỗi kế toán thôi, dù rằng tôi không mê kế toán lắm. Vậy là thầy đưa cho tôi bộ hồ sơ, tôi đóng mười ngàn và yêu cầu làm công chứng. Câu chuyện đi nhập học của tôi chỉ có vậy.
Học phí kỳ đầu thì tôi có sẵn. Tối đó tôi lấy hộp bánh sắt ra. Lá thư của ba, mực lem. Mấy tờ giấy khen đã cũ. Cuốn sổ vẽ giấy đã vàng. Và dưới cùng, cuộn tiền tiết kiệm để mua xe máy, cái cuộn tôi để dành từ năm mười lăm tuổi ở lò gạch, hai trăm ngàn tháng đầu, rút ra hôm ông mất, bỏ vào lại sau vụ cà phê, rồi lâu lâu thêm một ít, mười năm chưa bao giờ đủ một cái xe. Tôi đếm. Ba triệu tư. Tôi cầm nguyên cuộn đi đóng học phí. Cả đời nhà tôi tiền để dành cho một thứ rồi đi vào một thứ khác, không lần nào tới được chỗ nó định tới. Lần này cũng vậy. Chỉ khác là lần này tôi tự chọn chỗ cho nó đi. Còn xe máy thì thôi. Xe đạp đi học buổi tối vẫn tới. Có điều việc đi công chứng nó là một cái gì đó thật sự khó khăn với tôi. Khó không phải là việc lên xã đi xin mộc. Khó là ở chỗ tôi phải gọi về cho ba tôi biết là tôi quyết định đi học lại. Tôi và ba tôi nào đâu có ưa gì nhau, và ba tôi cũng không thích việc tôi đi học. Nhưng đã liều tới bước này rồi thì tôi cũng chẳng sợ.
Tôi gọi về cho ba. Nhờ ba công chứng bộ hồ sơ để đi học lại. Ba tôi nói với giọng đầy mệt mỏi
– Tuổi này không lấy vợ đi còn học làm gì nữa.
Xong tôi không trả lời. Rồi sau đó ba tôi hỏi, hạn nộp khi nào, khi nào cần gửi vào. Đó là cái cách cằn nhằn của ba tôi, ba tôi không thích nhưng cũng không phản đối, một cái kiểu tôi khó có thể tả được. Một tuần sau có bưu phẩm, trong đó đủ giấy tờ, công chứng đỏ chót, và ba còn kẹp thêm một tờ giấy khai sinh bản sao mà tôi không xin, chắc ba nghĩ lỡ cần. Vậy là một tuần sau đó tôi bắt đầu đi học.
Đó là buổi đầu tiên tôi đi học. Sáu giờ rưỡi vào học nhưng hơn sáu giờ tôi đã đến. Tôi sợ đến trễ. Hôm đó tôi mặc sơ mi trắng, cũng nịt áo vào quần như mấy anh công chức ra ca. Thật lòng mà nói tôi thấy nó cứ ngứa ngáy khó chịu kiểu gì. Và mang bộ đồ sơ mi cảm giác nó cứ quê quê. Kiểu giống như mấy anh nhà nông lên phố vậy đó. Cũng một thời gian rồi tôi có mặc mấy đồ như này đâu.
Có chút lo lắng vì lâu lắm rồi chưa đi học, cũng sợ là người ta cười mình già hoặc gì đó. Nhưng cảm giác đó không đến quá lâu. Tôi gửi xe xong là ngồi ngoài ghế đá đợi. Một người, hai người rồi ba người…rồi lần lượt học sinh đi vào. Chẳng ai giống ai. Có mấy bạn nhỏ hơn tôi cũng có, bằng tuổi tôi cũng có, có mấy anh chị chắc cũng bằng tuổi ba mẹ tôi cũng có. Đặc biệt hơn nữa có mấy chị còn dắt cả con đi theo. Lớp học nó như một cái xã hội thu nhỏ vậy. Sau này đủ thân thì mới biết có người học vì nó cần cho công việc, một số khác vì bị ba mẹ ép buộc, cũng có người học vì không có gì để học cũng có, vài bạn trượt đại học cũng có. Cơ bản là không thiếu một lý do gì. Tôi cũng học nhưng tôi học vì tôi thích. Còn học ra làm gì thì tôi cũng chưa biết.
Học vài tháng thì tôi cũng quen dần với cách học ở trường. Sáu giờ rưỡi hoặc bảy giờ vào học, tám giờ rưỡi thì nghỉ. Thực ra đúng là chín giờ mới nghỉ. Nhưng giờ đó ai cũng mệt cả rồi, cả thầy và trò. Thầy cô dạy ở đây thì cũng không có khó khăn gì với học sinh. Vì cơ bản “đã đi học vào buổi tối này thì đều có lý do” và những người đi học lại thì thầy cô cũng rất quý. Sau này khi có dịp tôi ngồi lại với một số thầy cô trong vài cuộc nói chuyện thì thầy cô cũng chia sẻ là dễ trong dạy học là mong cho mọi người có tấm bằng để đi xin việc đi làm, khó là để các bạn trẻ có sự nỗ lực mà biết cố gắng, còn cũng không mong đợi gì quá nhiều ở cái thế hệ học buổi tối vừa học vừa làm như này.
Đó là chia sẻ mà sau này khi đã ra trường nhiều năm và thân với các thầy cô nên mới được nghe những chia sẻ “thật mà thô” đến vậy. Hồi đó tôi mà nghe tới việc không kỳ vọng gì ở cái hệ này chắc tôi nghỉ học quá.
Tôi học trung cấp và hệ trung học phổ thông song song, nên tuần nào cũng năm tới sáu môn một tuần. Tôi không có thời gian để làm gì thêm. Kể cả nói chuyện với Vân.
Tôi cũng không muốn khoe khoang với ai về việc tôi đi học. Tôi sống khá kín tiếng. Tuy vậy thì xóm trọ này cũng không quá lớn. Chuyện tôi đi học thì chắc cũng nằm trong đâu đó một số chuyện mà mấy cô hàng xóm kể trong lúc nhặt rau. Cũng khó trách, làm gì có chuyện gì giấu được mãi. Cái tôi trách là họ biết và họ phán xét tôi, giống như tôi vừa làm một điều gì đó thật sự xấu xa.
– Mày không tính lấy vợ à. Để tiền đó mà làm ăn. Hai mấy tuổi đầu rồi học hành ra làm được cái gì. Thằng con cô bằng tuổi mày là có vợ rồi.
Tôi kệ, họ có cuộc sống của họ và miễn nó không ảnh hưởng tới tôi thì tôi không quan tâm lắm. Nói không quan tâm cũng đúng nhưng hỏi tôi có buồn chút nào không thì chắc cũng có. Nhưng tôi không khó chịu. Họ nhìn từ góc nhìn của họ, nào họ đã đi học buổi tối như tôi bao giờ đâu. Nhưng mà họ có cái đúng của họ. Nhìn tôi đi học, tôi cũng thấy tôi khổ.
Tôi gầy đi. Làm ngày học tối, đôi khi còn không kịp ăn cơm tối là đã phải đi lên trường, người tôi xuống dưới năm mươi ký. Tôi mặc áo khoác suốt, cả trời nóng, một phần vì gầy quá sợ người ta nói, phần vì gầy quá nên lúc nào cũng lạnh. Cái áo khoác đầu tiên là một tối thứ bảy ở quán. Rửa nồi xong, Vân đưa tôi cái túi ni lông, trong là cái áo khoác màu xám, còn nguyên mác. Nó nói anh mặc đi, gầy như con nhái, em mua ở chợ đêm năm chục. Tôi mặc thử. Rộng. Nó nhìn, rồi nói rộng cũng được, mặc cho ấm. Tháng sau một cái nữa, màu đen. Rồi một cái có mũ. Tôi thích cái áo đó lắm. Nó ấm hơn những cái áo tôi từng có, nhưng không nặng. Tôi hỏi nhiêu tiền thì nó bảo năm chục thôi. Tôi thích cái áo đó quá, tôi kêu nó mua cho tôi thêm cái nữa thì chỗ đó không bán mẫu đó nữa, tôi lên mạng tìm mới biết cái áo đó gần ba trăm ngàn. Vân mua cho tôi đâu đó năm sáu cái áo khoác. Tôi cứ thế mặc liên tục, cái này bẩn thì cái kia, có cái rách khuỷu vẫn mặc. Bây giờ tôi vẫn còn hai cái.
Sau ba tháng vào học thì tôi biết trường có dạy công nghệ thông tin. Tôi chuyển từ kế toán sang luôn. Vì hai lý do. Thứ nhất, ba tôi từng làm kế toán, và tôi không thích giống ba tôi. Thứ hai, tôi nghĩ học công nghệ thông tin chắc vui hơn. Tôi nhớ hồi hội các vị thần vào quán net, hồi đó tôi vui biết bao nhiêu. Vậy là chuyển.
Nhưng học công nghệ thông tin cần có máy tính. Mà tôi thì không có tiền. Lương công nhân bốn triệu bảy, không tăng ca vì phải về sớm đi học. Tiền trọ, tiền ăn, tiền học, tiền học thêm, lâu lâu một trận ốm đi bệnh viện. Nhà thì hết nợ rồi, nhưng tôi vẫn gửi về, vài triệu, không nhiều. Ở quê tôi không cưới thì giỗ, mùa mưa thì không có gì ăn. Vốn là đứa ít học nên tôi muốn học nhanh cho kịp người khác, có tiền là học, hết cái này tới cái kia, có cái học rồi cũng chưa biết để làm gì. Những năm đó tôi về quê không đưa được bao nhiêu cho ba mẹ, xóm nói ra nói vào, tôi hiểu.
Tôi vẫn gọi mẹ như mọi khi. Một tối tôi kể mẹ nghe chuyện chuyển ngành, kể luôn chuyện thiếu cái laptop, kể cho có chuyện thôi, không xin. Từ ngày đi làm tôi chưa xin ba mẹ đồng nào. Tôi là đứa gửi về, không phải đứa xin.
Hôm sau mẹ gọi. Tôi thấy lạ, mẹ đâu gọi hai hôm liền. Mẹ nói, ba bảo nhà giờ có ba con bò, mùa này kiếm cỏ cho tụi nó mệt quá, thôi bán một con, dư tiền thì cho con mua laptop.
Đó là lần duy nhất trong đời tôi nghe nhà tôi nói chữ “dư tiền”. Nhà tôi làm gì có chuyện dư tiền. Muốn làm gì đều tính trước, tính rất lâu, như hồi làm nhà, sửa nhà. Không có chuyện dư rồi mới làm. Vậy mà sau một đêm ba tôi quyết bán bò cho tôi mua laptop. Là ba quan tâm tới tôi, hay nhà dư bò thật, hay ba nghe chữ “kế toán” mà tôi bỏ nên ba muốn tôi có cái máy để học cái khác? Như thường lệ nhà tôi, tới giờ tôi vẫn không hỏi. Đó cũng là lần duy nhất tôi nhận tiền nhà để làm một điều gì cho mình.
Có được cái máy tính rồi tôi bắt đầu học, cả không lên trường tôi cũng học ở phòng. Thế rồi khoảng thời gian tôi và Vân gần nhau cũng dường như ít lại. Tôi có cuộc sống riêng của tôi và Vân có lẽ cũng vậy. Tôi vẫn cứ là đứa hay kể, có gì vui tôi cũng kể, có gì buồn tôi cũng kể, học có gì hay tôi cũng kể. Tôi kể với Vân về môn Lý 11, Vân cũng là đứa học giỏi Lý, tôi nghĩ Vân cũng sẽ hào hứng lắm nhưng có lẽ thời gian đã lấy đi niềm hứng thú với học tập của Vân. Tôi thì đang mơ về một thứ gì đó chưa gọi được tên, Vân thì đang tính đến chuyện mở hàng bán xôi vào buổi sáng.
Tôi nghe, tôi gật đầu. Mấy hôm đầu mới mở, tôi dậy sớm đạp xe qua ăn gói xôi rồi đạp xe về đi làm. Thật sự mà nói thì hai đứa tôi ai cũng khổ. Vân thì tối làm ở quán, sáng sớm nấu xôi, dọn đồ, tôi thì không phụ được cho nó tại ở xa nhau. Cái khổ của tôi đó là phải đạp xe mấy chục cây số, dậy từ tờ mờ sớm qua ăn xôi nó bán và cũng xem phụ được gì không. Khi tôi sang thì đã xong hết rồi nhưng cũng phải qua. Dù gì đi nữa cũng là mấy buổi đầu nó bán xôi. Đó là mấy hôm tôi dậy lúc bốn giờ sáng để đi làm.
Rồi những buổi tối đi ra công viên không còn, tôi lo việc học của mình. Vân lo cho việc làm thêm và xe xôi buổi sáng. Chúng tôi cứ nói là không sao đâu, khi nào rảnh thì hai đứa đi chơi. Nhưng khi nào rảnh thì tôi không biết.
Có đôi lần tôi qua phòng trọ của Vân ở. Ngăn nắp, sạch sẽ, hơn cái chuồng lợn của tôi đang ở. Chợt tôi thấy hơi buồn khi mấy cuốn sách tôi yêu thích nằm ở một góc trên cái kệ. Tôi để ý chúng đã bám bụi quá lâu trên bìa sách. Nó là những cuốn sách tôi cực kỳ yêu quý, vậy mà giờ nó nằm đây phơi mình dưới nắng mưa qua ngày tháng.
Tôi có chút buồn, tôi nghĩ Vân mà đọc mấy cuốn sách này thì chắc là nó tốt cho Vân hơn, cũng có mấy cuốn về kinh doanh. Nhưng có phải tôi muốn Vân đọc để tốt lên hay là tôi muốn Vân đọc để hiểu tôi hơn?
Tôi mong nó đọc để hiểu tôi, còn tôi thì chưa từng cầm cuốn sổ tính tiền của nó lên coi một lần để hiểu nó. Nhưng đó là chuyện tôi nhìn ra bây giờ. Hồi đó tôi chỉ thấy bụi trên bìa sách.
Một tối tôi ghé quán không hẹn. Quán gần dọn xong, Vân đang rửa nồi. Tôi hỏi còn cơm không. Nó nói hết rồi, hôm nay anh không hẹn. Tôi đứng đó. Cảm giác như tôi đang không đứng ở vị trí mà tôi đang đứng, nó là cảm giác là cái ngại.
Tôi ngồi đợi nó rửa xong. Nhìn nó lúc đó tôi mới thấy nó gầy. Sáng bốn giờ dậy nấu xôi, bảy giờ dọn, chín giờ vào quán cô Bảy đứng tới tối, tối về ngâm gạo cho mai. Nó làm hai việc từ hôm mở xe xôi, tôi biết, mà tôi chưa hỏi nó chịu được bao lâu. Nó kể, vừa rửa vừa kể, không nhìn tôi.
– Chủ nhật anh qua giúp em khiêng cái bàn ra chỗ mới được không?
Tôi nói để anh xem lịch. Nó lau tay, quay lại nhìn tôi, nói bằng cái giọng nó nói với cô Bảy:
– Nếu bận thì nói bận. Em nhờ người khác.
Tôi nói chắc bận. Nó gật. Tôi ngồi đó và thấy hai thứ cùng một lúc, hai thứ ngược nhau. Thứ nhất là nhẹ, vì không phải hứa. Thứ hai là buồn, vì nó thu xếp được mà không cần tôi.
Tôi và Vân dần xa nhau theo một cách tôi không biết diễn tả thế nào, vì nó không có một mốc nào để chỉ vào. Những cuộc nói chuyện không còn chung một câu chuyện: tôi nói việc học, Vân nói việc bán. Cái tôi nói Vân không hiểu hết, cái Vân nói đôi khi tôi không để ý. Tôi thì cứ học, học nữa, đi lên. Vân cũng học, học buôn bán, học từ cô Bảy, từ chị bán ở chợ, từ cuốn sổ nhỏ của nó. Nhưng lúc đó tôi không nhìn ra. Với tôi, tôi đang đi lên, còn Vân vẫn đứng đó. Người đang chạy thì không thấy người đi bộ đang đi, chỉ thấy họ đi thụt lùi. Hồi nhỏ trèo cây bẻ cành, tôi cũng không thấy Vân ở dưới đang nhặt, tôi chỉ thấy nó đứng dưới gốc. Hai mấy năm tôi vẫn nhìn nó từ trên cây.
Còn một cái nữa tôi phải nói, cái này khó nói hơn. Tôi sợ lập gia đình. Không phải sợ Vân. Sợ cái cảm giác thành gánh nặng của ai đó, và ai đó thành gánh nặng của mình. Tôi đã thấy nó rồi, năm mười lăm tuổi, ba nằm trên gác sau cái màn kéo và mẹ ngồi dưới đèn với tờ giấy kẻ ô. Tôi đã là một cái miệng ăn trong tờ giấy đó mười năm. Tôi sợ cái tờ giấy đó hơn sợ nghèo. Và tôi là đứa quen đi, lò gạch, rẫy, đảo, chỗ nào ở đủ quen đường ra chợ là tôi đi. Tôi sợ có ai níu chân. Vân chưa bao giờ níu chân tôi, tôi biết, nó còn đẩy tôi đi học. Nhưng cái sợ nó không cần lý do đúng, nó chỉ cần có mặt. Và cái đó là cái tôi chưa bao giờ kể cho Vân nghe.
Hai tuần rồi hai đứa không nói chuyện. Tôi đắn đo mãi. Rồi tôi nghĩ chúng tôi nên có khoảng thời gian riêng.
Nhưng, tôi không nói được. Các bạn đọc tới đây chắc cũng biết là tôi không nói được. Cả cuốn này tôi chưa nói thẳng với ai điều gì, ông mất tôi không nói, ba nằm trên gác tôi không nói. Không lý gì lần quan trọng nhất trong đời tôi lại nói được.
Vậy nên tôi nhắn.
Tối đó tôi ngồi trên gác, soạn cái tin đó cả tiếng. Soạn, xóa, soạn lại. Có lúc soạn dài lắm, giải thích đủ thứ, đọc lại thấy giống đang xin. Có lúc soạn ngắn quá, đọc lại thấy giống đang đuổi. Cuối cùng tôi gửi cái này, lúc mười một giờ kém, y nguyên:
“Vân, anh nghĩ mình cần thời gian tập trung cho việc học. Chắc là anh sẽ không qua với em nhiều nữa đâu.”
Nó không phải là lời chia tay được nói thẳng. Tôi sợ đối diện với việc đó. Nhưng nó cũng không khác gì một lời chia tay. Gửi xong tôi tắt máy. Tắt luôn, không để chế độ im lặng, tắt. Như thằng ném cục đá vào cửa nhà người ta rồi chạy. Tôi nằm đó không ngủ, mà cũng không mở máy. Tôi không dám đối diện với Vân và với chính tôi.
Sáng mở máy, có một tin của Vân, gửi lúc bốn giờ mười, giờ nó dậy nấu xôi.
“Ừ. Được.”
Hai chữ. Không hỏi, không trách, không hỏi vì sao. Tôi đọc hai chữ đó và thấy nhẹ.
Cuối tháng Vân nghỉ quán. Nó không bán xôi ở cái góc chợ đã đặt tiền giữ chỗ nữa. Nó bỏ hẳn Bình Dương, ra Huế với hai đứa em. Mười mấy năm trong này, nó thu xếp đi trong hai tuần. Vỹ gửi tôi tấm hình cái bàn kê sát tường ở một cái chợ tôi không biết tên, và một dòng: bán được hai hôm rồi ế một hôm, chị nói để coi. Tôi giật mình, Vân đi rồi sao?
Lần này không phải một thành phố quá rộng ngăn tôi, như hồi mười lăm tuổi hai đứa ở cách nhau một cái cầu mà không biết. Lần này là bốn trăm cây số, là một cuộc điện thoại. Tôi có điện thoại, tôi có lẽ nên nhắn Vân. Tôi cũng có tiền mua vé xe để xin lỗi Vân. Tôi không đi. Đó là cái tôi tự chọn, không phải hoàn cảnh chọn cho tôi, và tôi ghi rõ ở đây để sau này không ai, kể cả tôi, kể nó theo cách dễ nghe hơn.