Ngày tháng Mục lục

Chương 4 / 22

Lá thư

Khoảng 10 phút đọc

Trưa tháng sáu, nắng như đổ lửa. Tôi ngồi dưới hiên, thấy từ đám đất vừa làm cỏ xong dưới chân đồi có một dáng người gầy, đội mũ tai bèo, vác cuốc từ từ đi lên. Đó là ông tôi.

Tả ông trong mắt một đứa trẻ tám tuổi thì khó. Hồi đó tôi có nhìn ông đâu, tôi chỉ nhìn rổ khoai xem củ nào dẻo nhất, nhìn nồi bà xem hôm nay canh chua hay lại cá kho. Ông với tôi là một thứ có sẵn như cái cột nhà. Nhưng bây giờ nhớ lại thì tôi thấy rõ: ông đi hơi khòm, lưng còng theo kiểu những người cả đời cúi xuống đất. Ông gầy, xanh có lẽ vì thiếu cơm, đen vì nắng. Cả làng ai cũng như thế nên hồi đó tôi không thấy ông đen, lúc đó tôi tưởng người là phải da ngăm đen như vậy, cũng phải thông cảm cho trí nhớ của một đứa trẻ 8 tuổi, hồi đó tôi có gặp ai da trắng bao giờ đâu.

Ông tôi sáu mươi tuổi mà làm không ngừng. Sáng làm đất từ khi sương chưa tan, trưa nghỉ một lát dưới gốc mít, chiều lại làm đến tối mịt. Ông đào hai cái hồ nuôi cá, nuôi ngan, nuôi gà, nhưng hầu như không bao giờ ăn. Cá dưới hồ lớn lên, gà trong chuồng lớn lên, ông để đó. Chỉ khi có đám giỗ, hay các cô các chú về, hay ba mẹ tôi về Tết, ông mới bắt một con.

Có lần ông ốm, nằm ho suốt đêm. Sáng tôi bảo bà:

– Bà làm con gà nấu cháo cho ông đi bà.

Bà chưa kịp nói gì thì ông từ trong buồng đã gọi ra, giọng khàn:

– Đừng. Mình ở nhà ăn bao nhiêu cũng được. Mấy đứa đi làm trên đó làm cực khổ, cuối năm về mới có bữa cho tụi nó ăn sướng. Để đó.

Ông nói “mấy đứa” là nói ba mẹ tôi. Tôi nghe mà thương ông, và lần đầu tiên tôi thương cả ba mẹ, những người ở một nơi rất xa mà tôi không tưởng tượng ra được, đang ăn uống cực khổ đến nỗi ông tôi phải để dành gà.

Ba bốn tháng sau ngày ba mẹ đi, một buổi chiều có người trên xã mang xuống một lá thư. Bì thư màu vàng, dán tem, đề tên ông tôi. Cả nhà xúm lại. Rồi cả nhà nhìn nhau, vì ông bà tôi không biết chữ, còn tôi thì mới lớp ba, đọc được chữ mất chữ.

Tôi cố. Tôi cầm lá thư, dò từng chữ. “Gửi… cha mẹ… và…” Đến chữ thứ tư tôi tắc. Bà sốt ruột. Ông đứng lên, cầm điếu cày ra hiên.

Tối đó bà dắt tôi qua cầu, sang nhà Vân, nhờ chú Trí đọc.

Chú Trí biết chữ. Chú học hết lớp bảy, ở làng này thế là nhiều. Tối đó chú tỉnh. Chú ngồi bên cái bàn gỗ, dưới ngọn đèn dầu, cầm lá thư bằng hai tay, đọc chậm, rõ từng chữ, giọng khàn khàn của một người quen quát hơn quen đọc. Vân ngồi xổm dưới đất cạnh tôi, hai đứa em nó đã ngủ. Cô Thư đứng ở cửa buồng. Bà tôi ngồi mép ghế, tay vặn vào nhau.

"Gửi cha mẹ và con trai.

Con và vợ vào trong này đã gần ba tháng. Con xin được việc ở công trường, vợ con làm chung. Hai đứa con sống ở đây tốt, cha mẹ đừng lo. Con với vợ con đi mà thương cha mẹ nhiều. Không biết giờ này cha mẹ và Phong ra sao. Con biết cha mẹ và Phong buồn con nhiều, nhưng con không còn cách nào khác. Mùa này nắng, cha mẹ đừng làm nhiều mệt. Còn Phong, nhớ nghe lời ông bà, giúp đỡ ông bà. Con chào cả nhà."

Hết. Ngắn lắm. Chú Trí đọc chưa đến hai phút. Nhưng đọc xong không ai nói gì. Bà tôi lấy vạt áo chấm mắt. Chú Trí gấp lá thư đưa lại cho bà, rồi nói một câu mà tôi nhớ đến bây giờ:

– Anh Tiến viết chữ đẹp thiệt. Đều như in.

Tôi xin bà cất lá thư. Bà cho. Tôi để nó trong cái hộp bánh sắt cũ, dưới gối. Lá thư ấy là lý do tôi học đọc. Mục tiêu của tôi hồi lớp ba đơn giản lắm: đọc được hết thư của ba mà không cần nhờ ai. Mấy năm tiểu học sau đó, cứ khi nào chán học tôi lại mở hộp bánh ra, đọc lại, và thấy mình đọc trôi thêm được một dòng.

Đến năm lớp năm tôi mới để ý một điều lạ. Trên lá thư, ở mấy dòng cuối, có những chỗ mực lem thành vệt tròn, chữ nhòe đi. Lúc đó tôi đã biết viết thư trả lời ba mẹ. Một tối tôi ngồi viết, nhớ ba mẹ quá, tôi khóc, nước mắt rơi xuống giấy, và trên tờ giấy của tôi hiện ra những vệt tròn giống hệt. Lúc ấy tôi mới hiểu mấy vệt lem trên thư ba là gì.

Câu của chú Trí về chữ đẹp thì tôi cứ để trong đầu. Một hôm ngồi gỡ ngô với bà, tôi hỏi:

– Bà, sao ba con viết chữ đẹp vậy? Ba học ở đâu?

Bà ngừng tay một chút, rồi kể. Bà kể ngắn, kiểu người già kể chuyện cũ, không thêm không bớt.

Ba tôi hồi trẻ học giỏi nhất xã. Hồi đó ông đi dân công hỏa tuyến rồi đi bộ đội, đi biệt gần mười năm, có đợt hai ba năm không tin, bà một mình nuôi ba con. Ba con học xong hết cấp ba, hồi đó cả xã đếm trên đầu ngón tay. Ra trường ba vào làm ở hợp tác xã, làm kế toán, rồi lên kế toán trưởng, rồi làm chủ nhiệm. Mười chín năm. Ai trong xã cũng biết “anh Tiến”. Nhà tôi hồi đó không giàu nhưng không ai phải đi mượn gạo. Rồi hợp tác xã giải thể. Bà không nói vì sao, có lẽ bà cũng không biết rõ, hoặc biết mà không muốn nói. Ba tôi về nhà, không làm gì trong hợp tác xã nữa. Không có việc, đi chặt củi, đi đào rốt rốt. Từ đó ba ít nói.

– Con đừng hỏi ba chuyện đó nghe. Bà nói.

Tôi không hỏi. Cả đời tôi không hỏi ba chuyện đó. Nhưng từ hôm ấy tôi nhìn bộ đồ cao su dính mủ ba mặc hôm lên xe lam bằng một cái nhìn khác. Một người từng được cả xã biết, mười chín năm ngồi bàn cầm bút, giờ mặc đồ thừa của chị mình đi làm phu hồ ở một nơi không ai biết mình là ai. Tôi chưa hiểu hết, nhưng tôi mơ hồ thấy trong ba có một vết gãy mà không ai được chạm vào.

Sau này tôi hiểu thêm một điều nữa. Cái câu ba hay nói, cái câu tôi sẽ nghe suốt tuổi thiếu niên và cãi lại suốt tuổi hai mươi “học giỏi mấy mà không có tiền thì cũng bằng không”, không phải ba nói cho tôi. Có lẽ ba nói cho chính ba.

Quay lại năm tôi tám tuổi. Thư cứ ba bốn tháng về một lá. Rồi đến lá thư báo: một tháng nữa ba mẹ về ăn Tết.

Đó là tháng mười một. Trời bắt đầu rét. Gió bấc từ phương Bắc thổi về như xé, mưa rả rích ngày này sang ngày khác. Nhưng gió rét không cản được một thằng bé tám tuổi đợi ba mẹ. Từ hôm nhận thư, ngày nào tôi cũng dậy sớm hơn, ăn vội, dắt bò thẳng lên ngọn đồi sau nhà. Con Đen ăn vội bát khoai với xương rồi lẽo đẽo theo.

Đồi sau nhà là chỗ cao nhất, từ đó nhìn thấy con đường nhỏ dẫn ra quốc lộ, nơi chiếc xe lam quái ác đã chở ba mẹ đi, và cũng là nơi nó sẽ chở ba mẹ về. Mùa đông cỏ ít, để bò ăn một chỗ khó, nhưng tôi không cho chúng đi đâu. Bò đứng co ro, trưa lười không ăn, dồn lại một cụm. Tôi ngồi ôm con Đen vào lòng cho ấm. Hai đứa cùng nhìn con đường.

Chín ngày. Mười ngày. Mười lăm ngày. Mỗi ngày dài thăm thẳm, dài hơn đường từ nhà đến trường, dài hơn lúc đợi bà nấu cơm.

Ngày thứ mười sáu, trưa, mưa gió. Tôi đang ngồi ăn cơm với ông bà thì con Đen ngoài hiên sủa hai tiếng. Rồi từ ngoài sân, hai người mặc áo mưa kín mít bước vào, cởi áo mưa ra. Ba mẹ tôi.

Tôi buông đũa chạy ra. Mẹ ôm tôi. Ba xoa đầu tôi, nhẹ, một cái, rồi đứng đó. Ba là người sống tình cảm nhưng không bao giờ bộc lộ ra, sau này tôi cũng thành y như tính của ba vậy. Nhìn ba mẹ, tôi thấy hai người khác đi. Tóc mẹ cắt ngắn lại hơn lúc ở nhà.

Ba xách vào hai cái túi lớn, đặt giữa nhà, mở ra. Cả nhà ngồi quanh. Một cây thuốc lá cho ông. Đường, muối, mì chính cho bà. Hai đôi dép mới cho ông bà. Bánh kẹo, một bao gạo để dành Tết. Nhét dưới cùng là một cái bánh gai. Mẹ kể, hôm mua được năm cái, hai người chia nhau ăn suốt đường về, còn một cái nhịn để cho tôi, mà đi ba ngày đường nên giờ nó thiu rồi. Mẹ tiếc. Nhưng không sao, cái bánh thiu đó thành phần của con Đen, cho những ngày nó ngồi trên đồi đợi cùng tôi. Nó ăn hết nhân, nếu mà nó ăn được cái lá có khi nó cũng ăn rồi. Còn cái lá thì sáng hôm sau tôi đưa cho mấy con bò. Tính ra ai cũng có phần.

Túi thứ hai toàn áo quần. Áo quần cũ xin được ở thành phố: cái áo khoác cho ông đi ruộng trời mưa, mấy bộ cho bà, còn lại cho tôi. Cũ với người ta, nhưng với tôi là loại nhất. Rồi mẹ lấy ra hai bộ mới. Mọi năm Tết tôi chỉ có một bộ, thường là màu đen vì đen không sợ bẩn. Năm nay hai bộ: một bộ đen, và một bộ in hình siêu nhân. Tôi mặc bộ siêu nhân vào ngủ luôn đêm đó, không cởi. Sáng mới thay ra, gấp lại cất, đợi Tết. Không dám mặc nữa. Sợ dơ, mà sợ hơn là mất cái mùi mới. Mùi vải mới ấy, trẻ con quê tôi ai cũng mê, giặt vài lần là bay, nên bộ nào mới cũng phải ngửi cho đã trước khi mặc.

Đêm đó tôi nằm giữa ba và mẹ. Đó là một đêm thật đẹp.

Hôm sau ba đưa cho tôi mấy cái kẹo, dặn để ở nhà ăn, đừng đem cho ai. Kẹo hồi ấy quý. Tôi dạ dạ vâng vâng. Đợi lúc không ai thấy, tôi bốc một nắm bỏ túi cái áo khoác mới, được sáu bảy cái, rồi dắt bò đi. Trên đồi, tôi ngồi chia.

Cái đầu tiên cho con Đen, nó nhai kẹo còn dính cả giấy. Còn năm. Tôi lấy một. Còn bốn cho ba chị em nhà Vân.

Thấy Vân dắt bò lên từ đằng xa, tôi chạy tới, giơ hai tay:

– Vân, nay ba mẹ anh mới về. Đâu rồi, em đưa tay ra.

Tôi để bốn cái kẹo vào tay nó.

– Cho em đấy. Mà đừng nói ai biết hết nhé. Anh dặn nè, bốn cái này em ăn hai cái, hai đứa em mỗi đứa một cái.

Vân bảo mới ăn sáng no, để chiều về ăn, rồi bỏ túi. Mấy hôm sau tôi qua nhà nó chơi, đứa út chạy ra khoe: “Kẹo anh cho ngon quá, chị Vân cho em hai cái luôn!” Đứa giữa cũng gật: hai cái. Vân cho hai em mỗi đứa hai, còn nó không cái nào. Từ đó có gì cho Vân tôi đều bắt nó ăn trước mặt tôi. Không thì nó đem về cho em hết.

Ba mẹ về là những ngày vui nhất năm. Vui vì có ba mẹ, mà vui hơn là vì có đồ ăn. Hôm đầu ông làm con gà, hôm sau ông xuống hồ câu một con trắm to nhất. Đó là những con gà, con cá ông đã để dành. Tết năm ấy nhà tôi ăn to hơn mọi năm.

Nhưng hai tuần thì ngắn. Ngắn lắm. Một sáng tôi mở mắt ra, sờ sang bên không thấy ai. Tôi chạy quanh nhà. Hai cái túi của ba mẹ không còn. Bà bảo ba mẹ đi từ lúc tờ mờ, sợ tôi khóc.

Tôi khóc. Tôi biết chắc là chiếc xe lam đó đã mang ba mẹ đi. Tôi căm thù chiếc xe đó. Tôi thề trong bụng: có chết cũng không bao giờ ngồi lên chiếc xe ấy.

Rồi thư lại về đều đặn. Tôi bắt đầu tự viết thư trả lời, không cần nhờ chú Trí nữa. Tôi viết hỏi thăm ba mẹ, nói ở nhà ai cũng khỏe. Thật ra ông tôi trái gió là ho suốt đêm, bà thì đau lưng phải dán cao. Nhưng bà tôi bảo những chuyện đó không nên viết vào thư. Ba mẹ đọc thì chỉ khổ thêm mà chẳng về được. Tôi học cách nói dối trong thư từ năm chín tuổi, và đó là kiểu nói dối mà cả nhà tôi ai cũng giỏi.

Mục lục
  1. Lời tựa4 phút
  2. 1Xứ cát11 phút
  3. 2Mùa hè13 phút
  4. 3Chiếc xe lam7 phút
  5. 4Lá thư10 phút
  6. 5Mái ngói đỏ9 phút
  7. 6Đám tang6 phút
  8. 7Cây khế7 phút
  9. 8Chiếc xe khách màu xanh10 phút
  10. 9Những vị thần8 phút
  11. 10Bộ đồng phục8 phút
  12. 11Phụ hồ6 phút
  13. 12Lò gạch12 phút
  14. 13Sáu mươi hai ký5 phút
  15. 14Người nghe20 phút
  16. 15Hòn đảo6 phút
  17. 16Hai mươi chín10 phút
  18. 17Vân16 phút
  19. 18Đánh đổi24 phút
  20. 19Bỏ thuốc6 phút
  21. 20Nghề bán nước bọt11 phút
  22. 21Ảnh cưới7 phút
  23. 22Ngày tháng8 phút
Tùy chỉnh trang đọc
Cỡ chữ
Giãn dòng
Kiểu chữ
Nền