Chương 22 / 22
Ngày tháng
Tôi rất cảm ơn bạn vì đã đọc tới đây, thật sự mà nói phải là một người kiên nhẫn lắm mới nghe được những lời than thở của tôi từ trước tới giờ. Bạn biết tôi rồi đấy, là người hay kể, cũng là người hay hỏi. Nhưng chưa bao giờ là người giỏi trả lời. Trong vài lần vấp ngã, và gặp cũng tương đối nhiều chuyện dở khóc dở cười trong cuộc đời. Tôi lại hỏi. Ngày xưa tôi hay hỏi:
– Nếu như mình sinh ra trong một gia đình khá giả hơn, chắc đời mình sẽ tốt hơn?
Những lúc đó tôi tự trách bản thân mình, tôi trách ba mình. Tôi nghĩ nếu không vì uống rượu, rồi tai nạn năm đó, không vì cái nghèo dai dẳng của làng cát thì chắc đời tôi đã sáng sủa hơn nhiều, hay ít ra tôi đã không phải mất cả chục năm trời lang bạt qua đủ thứ lò gạch, rẫy cà phê rồi mới mò tới được cánh cửa trường học.
Cho đến một đợt tôi nhận làm thêm buổi tối cho một anh chủ doanh nghiệp nhỏ. Việc thì làm qua máy là chính, nhưng thỉnh thoảng anh hẹn ra quán cà phê để trao đổi. Trong những lúc đó, tôi hay hỏi anh về mấy chuyện kinh doanh, anh kể cho tôi nhiều thứ. Cũng vài lần anh kể về gia đình. Làm với anh gần một năm, khi đủ thân thì anh kể về thằng con trai lớn của anh.
Anh bảo nó đang học lớp mười một ở một trường quốc tế trên Sài Gòn, tiền học một học kỳ bằng tiền lương mấy năm công nhân của tôi ngày trước. Từ nhỏ nó muốn gì được nấy, xe xịn, điện thoại mới nhất, phòng riêng máy lạnh, anh không để nó thiếu thốn một thứ gì trên đời vì anh chỉ muốn nó tập trung vào mỗi việc học. Vậy mà tuần trước công an gọi anh lên, nó cùng đám bạn bị bắt vì tụ tập hút bóng cười với chơi hàng đá trong một quán bar. Anh rít một hơi thuốc dài, khói bay ngang bàn, rồi anh nói một câu với cái giọng mệt mỏi mà tôi chưa từng nghe ở một người làm chủ:
“Hồi trẻ anh khổ quá, chắc cũng như em, nên lúc có tiền anh chỉ nghĩ bằng mọi giá phải cho con mình sướng. Anh có cho nó đụng tay chân làm cái gì đâu. Nhưng giờ anh mới nhận ra, anh mua cho nó được đủ thứ trên đời, chỉ không mua được cho nó cái ý chí muốn sống cho đàng hoàng.”
Tôi ngồi im. Tôi không biết nói gì, vì tôi chưa từng nằm trong hoàn cảnh đó và có lẽ anh cũng không cần lời khuyên của tôi. Nhưng nhìn anh lúc đó, tôi bỗng thấy cái dáng ngồi đó quen đến lạ. Nó giống hệt cái dáng của ba tôi những đêm ngồi hút thuốc một mình bên hiên nhà, nhìn ra đồi cát. Hai người cha ở hai thế giới khác nhau hoàn toàn, mà lại cùng chung một nỗi bất lực. Ai cũng nghĩ đời mình đã khổ thì phải làm cho con mình sướng, nhưng mỗi người có một trải nghiệm riêng. Ai cũng muốn con mình không đi lại con đường mà mình đã vấp ngã. Ba tôi từng học giỏi mà vẫn trắng tay, nên ba không còn tin vào chuyện học. Còn anh ấy thì chọn cho con chỉ lo học, không phải lo gì khác. Cùng một mục đích nhưng hai con đường. Nghe xong câu chuyện của anh ấy, những lúc rảnh rỗi buổi tối tôi lại nằm nghĩ:
– Nếu mình sinh ra trong một gia đình khá giả hơn, liệu mình có tốt hơn thật không?
Các bạn biết đấy, “nếu” là một từ mà người ta hay dùng. Và thường là chẳng bao giờ có câu trả lời. Tôi cũng vậy, nhưng rồi tôi nhận ra là chẳng có chữ nếu nào cả. Giờ tôi tự chọn cho cuộc đời mình, tôi chọn đi học, tôi có thể chọn sai nhưng nó là do tôi chọn. Từ đó tôi nhìn cuộc đời mình nó nhẹ nhàng đi. Tôi cũng nhìn ba tôi theo một cách khác. Tôi không còn ác cảm với ba tôi. Nhưng tôi vẫn không nghĩ ba tôi đúng, có điều giờ tôi nghĩ ba tôi không sai mà thôi. Ba tôi đúng với hoàn cảnh của ba tôi, tôi đúng với hoàn cảnh của tôi. Tôi không sống trong hoàn cảnh của ba tôi để hiểu hồi đó ba tôi đã trải qua những gì. Và ba tôi cũng không hiểu tôi, và đôi khi cũng không cần hiểu.
Một buổi chiều tôi về quê, nắng vừa tắt sau rặng tràm. Ba tôi đang lúi húi dưới góc sân, gom mấy thanh củi khô lại để tối mẹ nấu cám heo. Cái lưng ba còng hơn trước, bước đi cũng chậm, di chứng của lần ngã mương năm nào vẫn còn làm cái chân phải hơi khập khiễng.
Tôi pha một ấm nước trà, mang ra cái bàn gỗ trước hiên. Ba làm xong việc, rửa tay dưới vòi nước rồi bước lên thềm, ngồi xuống đối diện tôi. Ba không hỏi chuyện công việc trên phố, tôi cũng không hỏi chuyện ruộng vườn. Hai người đàn ông ngồi im giữa tiếng gió Lào thổi xào xạc ngoài vườn tràm.
Ba rót nước ra hai cái chén con, đẩy một chén về phía tôi. Nhìn bàn tay ba cầm chén trà, bàn tay từng cầm bút viết chữ đẹp như in ở hợp tác xã, từng run rẩy thắp nhang cho ông nội. Tôi bỗng thấy mọi hằn học hay trách cứ trong lòng mình suốt mười mấy năm qua tự nhiên tan hết. Chúng tôi đều đã đi qua những năm tháng trầy da tróc vảy của riêng mình, đều mang những vết thương mà cơm áo gạo tiền để lại. Chẳng ai cần phải nói với ai câu xin lỗi nào nữa.
Ba nhấp một ngụm trà, nhìn ra khoảng sân cát trắng, rồi buông một câu nhẹ tênh:
– Trà hôm nay ngon nhỉ.
Tôi gật đầu: “Dạ.”
Tôi vẫn về nhà khi có thể, để gặp ba tôi, gặp mẹ. Ba tôi đã khác, gặp tôi là cười. Tôi nhìn được cái niềm tự hào đó qua ánh mắt của ba. Mẹ tôi cũng vậy. Hồi tôi có bằng trung cấp, tôi nghe mẹ tôi kể là ba tôi đi khoe với cả xóm. Nhưng tôi cũng ít khi có dịp tâm sự với ba, với mẹ thì tôi tâm sự nhiều hơn.
Giờ nhà tôi có bếp ga, nồi cơm điện. Không ai nấu cơm trên bếp củi cả. Tuy vậy vẫn có cái bếp củi để nấu cám lợn. Cái bếp đầy khói ấy mà lại hay. Đó là nơi mà gia đình tôi có thể có một cái cớ để nói chuyện một cách tự nhiên nhất. Mẹ tôi biết chuyện tôi với Vân. Mẹ không hỏi kỹ chuyện này. Mẹ tôi chỉ hỏi tôi có ai chưa. Tôi chỉ cười. Tôi không biết trả lời sao. Rồi tôi với mẹ kể chuyện làng xóm, những người tôi quen, những thứ tôi biết. Cái bếp củi vậy mà có bao nhiêu chuyện để nói.
Thời gian cứ thế trôi đi, quê tôi cũng đổi mới. Kinh tế chỗ tôi phát triển, người đi làm miền nam, xuất khẩu lao động, tràm ở quê cũng có giá. Giờ về quê không còn cảnh ăn khoai độn cơm như trước kia. Chỗ xưa tụi nhỏ chúng tôi hay chăn bò giờ đã biến thành rừng tràm, trải dài bạt ngàn. Mấy cái hố xưa đám trẻ con chúng tôi hay chơi cũng được máy ủi lấp lại. Đám trẻ con ở quê cũng không có ai đi chăn bò, cũng không có móc có sim để mà ăn như hồi đó nữa. Nhà Vân vẫn ở đó, cửa khóa, cô Thư ra Huế ở với Vân rồi. Tôi cũng không bao giờ thấy lại Vân. Tôi cũng không bao giờ thấy lại tôi lúc xưa.
Lần về gần nhất, sáng hôm tôi đi, mẹ mở tủ lấy ra một cái bọc ni lông đưa tôi. Mẹ nói của con, hồi mẹ dọn trọ ở Dĩ An mẹ đem về, mẹ không dám bỏ. Tôi mở ra. Áo trắng, quần xanh. Bộ đồng phục lớp mười. Vẫn gấp phẳng y như hôm tôi gấp nó năm mười lăm tuổi, nằm trong tủ này từ hồi bà mất, qua cái nhà cũ sang cái nhà mới. Tôi cầm lên ngửi. Mùi vải mới bay hết rồi, chỉ còn mùi tủ gỗ và một vệt ố vàng ở cổ. Tôi không mặc thử, chắc chắn là chật. Tôi gấp lại đúng nếp cũ, bỏ vào tủ. Có những thứ nên để ở chỗ nó được gấp lại.
Rồi tôi thắp nhang. Bàn thờ giờ có ảnh ông, ảnh bà. Tôi lấy ba cây, châm lửa, đứng đó, hai tay chắp trước ngực như ông đứng cái sáng ba mẹ lên xe lam. Tôi không cầu gì, tôi cũng không biết cầu gì. Tôi chỉ nhớ ông gắp cho tôi miếng cá to nhất, nhớ bà cho một hột đậu phộng mỗi sợi tóc bạc, nhớ ông nhịn gà để dành cho mấy đứa đi làm trong đó, và tôi là mấy đứa đó. Năm mười bốn tuổi tôi hỏi ba thờ phụng để làm gì, ba nói có lẽ để người ta nhớ. Giờ tôi đứng đó và tôi nhớ. Tôi không hỏi nữa. Ba đứng sau lưng, đợi tôi cắm nhang xong rồi ba thắp ba cây của ba.
Giờ không ai còn để cơm vào trong hộp để đưa đi, nhưng mẹ tôi vẫn gói cho tôi ít trái cây nhà trồng được, nào là táo, mận. Rồi một túi có thêm mấy trái dưa hấu, dặn tôi là vào chia cho mấy người trong trọ. Tôi thì lười cầm cũng như mong mẹ để lại bán được ít tiền. Nhưng lần nào cũng vậy mẹ cứ bảo cầm đi, quà quê nó quý. Nhà tôi là vậy. Ba đi bộ với tôi ra quốc lộ, đường bê tông, không nói gì. Chiếc xe khách tới, màu xanh, to, cửa kính. Tôi nhìn ba cười, ba cũng nhìn tôi cười. Tôi bước lên. Không nói gì, cũng không thề gì. Chỉ bước lên.
Xe lăn bánh. Ba đứng bên đường giơ một tay lên, như ông giơ hồi đó. Trong xe có một cái đầu quay lại. Xe xa dần, ba nhỏ dần, rồi khúc cua, rồi hết. Tôi quay lại nhìn phía trước rồi mở cái túi mẹ đưa. Tôi ăn lần lượt, táo trước. Còn mấy trái mận thì tôi để dành. Bà dạy tôi từ nhỏ, cái nào ngon nhất thì để sau cùng.