Ngày tháng Mục lục

Chương 10 / 22

Bộ đồng phục

Khoảng 8 phút đọc

Cuối tháng tám mẹ đi nộp hồ sơ lớp mười cho tôi. Trường cấp ba cách dãy trọ hai cây số, đi xe đạp mười lăm phút. Mẹ xin nghỉ nửa buổi, cầm cái túi nhựa đựng học bạ, giấy khen, hộ khẩu photo, đứng xếp hàng ở phòng tuyển sinh với các bà mẹ khác. Về mẹ kể: người nhận hồ sơ lật học bạ tôi, nói “học giỏi vậy sao không thi trường điểm”, mẹ nói dạ nhà xa. Mẹ kể câu đó ba lần trong tối, mỗi lần với một người trong dãy.

Rồi mẹ mua đồng phục. Áo trắng, quần xanh, cái cặp đen có khóa. Mẹ bắt tôi mặc thử ngay trong phòng, đứng quay một vòng. Mẹ nhìn. Mẹ không nói gì, chỉ kéo cái cổ áo cho thẳng, rồi bảo cởi ra treo lên, để đến khai giảng. Tôi treo nó ở cái móc cạnh cầu thang gác, và mỗi lần lên xuống tôi đi ngang nó. Áo trắng trong cái phòng vôi vàng. Nó là thứ mới nhất trong nhà.

Lên thành phố, những tối mùa hè ấy, tôi có một đam mê riêng. Đó là vẽ tranh.

Tôi vẽ từ nhỏ, vẽ bằng than lên tường, vẽ bằng que lên cát. Ở đây, buổi tối ba mẹ chưa về, tôi ngồi trên gác một mình, nhìn ra cửa, nhớ quê, và vẽ. Tôi để dành tiền ăn vặt ba mẹ cho, mua một cuốn sổ nhỏ bìa cứng. Trong đó tôi vẽ căn nhà mái ngói, hai cái hồ và đám ngan, ông với cái cuốc, bà ngồi trước bếp, con Đen dưới hiên. Vẽ cây tràm to bên lưng đồi mà mặt trời mọc qua. Vẽ nhà Vân sau rặng tràm, cây khế, hai đứa em. Vẽ cả hai nhà ngồi chung một mâm cơm, cái bức chưa từng có thật. Tôi vẽ khá. Mỗi nỗi nhớ là một bức. Tôi nghĩ mình sẽ làm họa sĩ, vì chỉ có vẽ tôi mới sống lại được với những thứ đã bỏ lại sau chiếc xe khách màu xanh.

Một tối tôi đem cuốn sổ cho ba xem, và nói:

– Sau này con làm họa sĩ.

– Thôi, lo mà học. Sắp vào lớp mười rồi. Thấy con người ta toàn học sinh giỏi không kìa. Ngồi đó mơ mộng cái gì.

Bọn trẻ ở đây chỉ có học, nghỉ hè mà lịch học thêm dày hơn lúc đi học. Tôi thấy một đứa lớp một đi học thêm toán, và tôi tự hỏi toán lớp một có gì để học thêm, một cộng một thôi mà. Nhưng đó không phải là thứ đứa trẻ cần. Nhưng như tôi đã nói, chẳng ai hỏi một đứa trẻ cần cái gì. Mà nếu có hỏi, chắc gì tụi nó đã biết tụi nó cần cái gì!

Còn chuyện tôi thích vẽ. Trong mắt ba mẹ tôi, những người sống bằng tay chân, những người mà một bữa cơm là thứ nuôi sống họ hôm nay, ước mơ họa sĩ của thằng con là một thứ quá xa. Họ cần cái gì có thể đổi ra cơm. Bản thân tôi lúc đó cũng chỉ thích vẽ, còn làm sao từ nét vẽ đó ra được tiền cơm và tiền trọ sau này thì tôi cũng không biết. Ba tôi cũng không biết. Và cũng chẳng ai trong dãy trọ này biết được cả. Nhưng tôi nào đã cần lo lắng tới chuyện tiền bạc, tôi cứ mơ thôi.

Ba mẹ tôi làm hồ. Ba lên thợ chính được mấy năm, mẹ phụ, hai người đi chung một công trình theo ông Sáu, người cùng xã, ai xây nhà xây xưởng quanh Dĩ An là nhận rồi kéo cả xóm trọ đi. Trong này vào những năm 2010 thì xí nghiệp mọc lên nhiều, việc làm không hết, không giống ở quê tôi bữa làm bữa nghỉ. Cũng đúng thôi, cơm chưa có ăn lấy đâu tiền xây nhà. Nên việc phụ hồ thì đâu cũng giống nhau, nhưng khác chỗ là nơi nhiều việc hơn và nơi có nhiều tiền hơn thôi. Sáng năm giờ rưỡi ba mẹ đèo nhau trên cái Dream ra công trình, chiều sáu giờ về, người trắng xi măng từ tóc xuống dép. Lương ngày, cuối tuần lãnh. Tối thứ bảy lãnh công là tối đám thợ ngồi lại quán cóc đầu khu công nghiệp, mẹ về trước, ba về sau.

Một tuần trước khai giảng, tối thứ bảy, ba không về đúng giờ.

Hôm đó công trình đổ xong tấm, ông Sáu bao một chầu. Mẹ để cơm, chờ, rồi cất. Chín giờ. Mười giờ. Mười giờ rưỡi có tiếng người ngoài hẻm, không phải tiếng xe Dream, tiếng nhiều chân. Mẹ ra cửa. Tôi ra sau mẹ. Hai anh thợ khiêng ba vào, một anh dắt cái Dream theo sau. Ba không bất tỉnh, ba lẩm bẩm gì đó, nhưng đầu ba quấn một cái áo thun của ai và cái áo đã sũng. Anh khiêng nói: anh Tiến đi về, té mương chỗ cây cầu tràm, đầu đập vô bờ đá.

Con mương đen. Cái mương tụi vị thần bắc hai cây tràm làm cầu, cái mương bốc mùi trứng thối mà đứa nào chạy qua cũng bịt mũi. Ba đi tắt về từ quán, qua cái cầu tràm ấy, say, trượt. Tôi đứng ở cửa nhìn hai anh đặt ba xuống nền, và trong đầu tôi hiện lên chú Trí, cái xe đạp bánh cong dựng ở hiên, hai đứa em Vân ngồi ở thềm không khóc. Cùng một thứ rượu. Hai con mương, một ở quê một ở phố, và cùng một kiểu đàn ông trên đó.

Mẹ nhờ người chở ba tôi lên viện. Mẹ leo lên theo, quay lại nói với tôi:

– Khóa cửa. Đừng đi đâu.

Tôi khóa cửa. Rồi tôi đứng giữa phòng. Vết máu trên nền, cái áo thun sũng của người nào đó, mấy hạt cơm mẹ đổ vội lúc chạy ra.

Chợ Rẫy. Chấn thương sọ não, máu tụ, mổ. Mẹ xin nghỉ, ở bệnh viện, tối về một lát rồi đi. Tôi ở một mình trong phòng, nấu cơm, không thì qua hàng xóm ăn chung. Gần hai tuần sau đó thì tôi mới vào thăm ba được. Ba nằm, đầu băng trắng, mắt mở, nhìn tôi, không nói. Tôi cũng không nói. Cha con tôi giỏi nhất việc đó.

Rồi tiền.

Chợ Rẫy tốn kiểu nhà tôi chưa từng biết. Mẹ vay cô Đẹp. Mẹ vay ông Sáu, ông ứng trước ba tháng công. Mẹ vay các cô các chú cùng xã trong dãy trọ. Mẹ gọi về quê, bà bán ba con bò, chỉ giữ lại một. Mẹ vay chỗ cho vay ngày ở đầu chợ, cái chỗ ai trong dãy cũng biết và ai cũng tránh. Mẹ không kể tôi nghe từng khoản, nhưng khi mẹ về hay ngồi dưới đèn với một tờ giấy kẻ ô xé từ vở của tôi, cây bút bi, cộng, trừ, rồi gạch, rồi cộng lại. Một tối tôi ngồi xuống cạnh, nhìn. Mẹ che tờ giấy bằng tay, như đứa học trò che bài. Tuy vậy tôi vẫn loáng thoáng nhìn được. Cột trái là tên người: cô Đẹp, ông Sáu, chú Tư, bà Lành, chỗ đầu chợ. Cột phải là số. Dưới cùng là một con số mẹ khoanh tròn hai vòng, và bên cạnh mẹ viết bằng chữ nhỏ: “mỗi tháng 3”. Ba triệu. Công phụ hồ của mẹ, tháng làm đủ ngày, được ba triệu hai. Tôi hỏi mẹ mình vay mượn nhiều không, mẹ bảo:

– Không sao. Mẹ lo được. Con cứ lo học.

Đó là lần đầu tôi thấy mẹ nói dối mà không giấu được, vì con số nó không biết nói dối.

Ba tôi nằm trên đó hơn bốn tháng. Ba sống. Đó là tin vui, và là tin vui duy nhất. Ba yếu, đi chậm, không làm việc nặng được, và bác sĩ nói còn lâu mới khỏe. Ông Sáu ghé cho ba tôi bịch đường và hộp sữa, ngồi ở cửa hút một điếu, nói với mẹ, chị Lan à, khi nào anh Tiến khỏe hẳn thì hẵng đi làm. Ai cũng biết thợ chính mà không xách được bao xi thì không dám để đi làm. Nhưng không ai biết khỏe hẳn là bao lâu. Ba nằm trên gác, kéo cái màn, cả ngày.

Khai giảng đã qua hai tuần. Mẹ nói với tôi một tối, giọng cố bình thường:

– Mẹ hỏi trường rồi, vào trễ được, người ta cho. Mai con đi. Tiền học mẹ vay thêm.

Tôi nhìn mẹ. Rồi tôi nhìn tờ giấy kẻ ô gấp trong cuốn sổ. Rồi tôi nhìn lên gác, chỗ cái màn kéo. Tôi mười lăm tuổi, và tôi làm một phép tính mà không ai dạy: ba triệu hai trừ ba triệu còn hai trăm, ba người, một tháng, chưa tính tháng mưa mẹ không có công. Thêm tiền học, tiền sách, tiền xe, thêm một cái miệng ăn không kiếm ra gì trong ba năm. Tôi không cần ai nói với tôi câu gì. Tôi nói:

– Không. Con đi làm. Trả xong nợ rồi con học.

Mẹ không cãi. Mẹ nói “con còn nhỏ” một lần, tôi nói “mười lăm rồi mẹ”, và mẹ không nói nữa. Mẹ quay mặt đi rửa chén. Trên gác không có tiếng gì. Ba nghe hết. Ba không nói gì đêm đó. Sáng hôm sau, lúc tôi mang cháo lên, ba ngồi dậy, nhìn tôi, rồi nói, nhìn ra cái cửa sổ nhỏ có song sắt:

– Ừ. Học giỏi mấy mà không có tiền thì cũng bằng không.

Câu ấy tôi nghe từ năm lớp bảy. Ba không bảo tôi bỏ học, ba cũng không dặn tôi phải làm gì. Nó chỉ như một lời than thở cho cuộc đời của ba. Và lần này có thể nó sẽ đúng với tôi. Tôi không cãi. Tôi không thấy tức. Tôi chỉ thấy, lần đầu tiên, tôi và ba đang ở cùng một chỗ, một cái gác bảy mét vuông, và cùng đúng. Đó là cái đúng buồn nhất mà tôi biết. Hai cha con, trong cùng một tháng, ba mất cái mình đang có, tôi mất cái mình sắp có. Ba mất cái giàn giáo. Tôi mất cái trường. Không ai trong hai người nói ra, vì nói ra thì được gì.

Tối đó tôi lấy hộp bánh sắt ra. Lá thư của ba, mực lem. Mấy tờ giấy khen. Cuốn sổ vẽ. Tôi gấp bộ đồng phục lại thật phẳng, áo trắng quần xanh, để lên trên cùng, đậy nắp. Nó chưa có mùi mồ hôi, chỉ có mùi vải mới, cái mùi tôi mê từ hồi bộ đồ siêu nhân. Tôi ngửi một lần rồi đậy. Tôi bỏ vẽ dần dần, không tuyên bố. Và cuốn sổ cứ nằm đó dưới bộ đồng phục.

Mục lục
  1. Lời tựa4 phút
  2. 1Xứ cát11 phút
  3. 2Mùa hè13 phút
  4. 3Chiếc xe lam7 phút
  5. 4Lá thư10 phút
  6. 5Mái ngói đỏ9 phút
  7. 6Đám tang6 phút
  8. 7Cây khế7 phút
  9. 8Chiếc xe khách màu xanh10 phút
  10. 9Những vị thần8 phút
  11. 10Bộ đồng phục8 phút
  12. 11Phụ hồ6 phút
  13. 12Lò gạch12 phút
  14. 13Sáu mươi hai ký5 phút
  15. 14Người nghe20 phút
  16. 15Hòn đảo6 phút
  17. 16Hai mươi chín10 phút
  18. 17Vân16 phút
  19. 18Đánh đổi24 phút
  20. 19Bỏ thuốc6 phút
  21. 20Nghề bán nước bọt11 phút
  22. 21Ảnh cưới7 phút
  23. 22Ngày tháng8 phút
Tùy chỉnh trang đọc
Cỡ chữ
Giãn dòng
Kiểu chữ
Nền