Ngày tháng Mục lục

Chương 5 / 22

Mái ngói đỏ

Khoảng 9 phút đọc

Ba năm sau ngày ba mẹ đi làm, nhà tôi có mái ngói mới.

Tiền ba mẹ gửi về từng đợt, mỗi đợt một ít, ông tôi cất trong cái hộp sữa để ở trong tủ. Đủ tiền thì ông gọi thợ. Cái mái ngói cũ được dỡ xuống trong một buổi sáng, tôi đứng nhìn mấy viên ngói cũ bạc màu đã hứng mưa suốt tuổi thơ mình rơi xuống thành từng mảng, trong lòng vừa mừng vừa tiếc. Tôi nán lại chút xíu rồi cũng chạy đi chăn bò, trưa về thì đội thợ đã dỡ được hết mái ngói. Nói là đội thợ cảm giác nó hơi xa lạ chứ thực ra đó là vợ chồng chú Tâm và thêm vài người nữa qua làm cho chúng tôi. Ở quê này ít việc, nên người thân có việc là gọi nhau đi làm. Tình làng nghĩa xóm quý nhau là ở chỗ đó.

Sau chừng đâu đó một tuần thì nhà tôi đã được sửa xong, tường được trét, quét vôi vàng, hiên có hai cột, và trên hết là cái mái ngói. Ngói mới, đỏ chói. Đỏ đến nỗi đứng từ trên đồi nhìn xuống, giữa một vùng toàn cát trắng và tràm xanh, cái mái nhà tôi nổi lên như một đốm lửa.

Ông tôi là người ít nói và cũng khá cẩn thận, mấy hôm sửa nhà tôi thấy ông cứ đi đi lại lại trước nhà. Gom các mái ngói cũ ra cùng một nơi, sắp xếp gọn gàng. Ông cứ bảo để đó có thể sau này còn xài lại. Ông tôi kỹ tính như vậy đó.

Ông không nói gì hôm nhà xong. Ông chỉ đứng giữa sân, ngửa mặt nhìn mái ngói rất lâu, rồi đi vào bếp lấy ba cây nhang thắp lên bàn thờ. Bà thì đi quanh nhà sờ tường, sờ cửa, như sờ một con vật lạ. Còn tôi, tôi đứng dưới hiên nhìn lên và nghĩ: cái mái này là mồ hôi của ba mẹ ở một nơi tôi chưa từng thấy, là những ngày ông bà nhịn gà nhịn cá, và là ba cái Tết tôi ngồi trên cầu ván với con Đen. Nghĩ vậy nên tôi thấy cái mái đỏ rực lên một cách khác thường, đến bây giờ mỗi lần nhớ về nó tôi vẫn thấy màu đỏ ấy.

Nhưng có mái ngói không có nghĩa là hết khổ. Tiền ba mẹ gửi không đều. Có tháng có, có tháng không, tùy công trường có việc hay không, tùy chủ có trả lương đúng hạn hay không. Những tháng không có, nhà tôi hết gạo. Và người đi mượn gạo là tôi.

Tôi không nhớ lần đầu là khi nào, chỉ nhớ nó thành thói quen. Bà đưa cho tôi cái bao, tôi dắt cái xe đạp cà tàng của ông ra, đạp lên quán bà Lành ở đầu xóm. “Bà cho cháu mượn 3 lon gạo.” Bà Lành xúc gạo, ghi vào cuốn sổ nợ có tên ông tôi, không nói gì. Tôi cột bao gạo sau xe đạp về, hồi ấy tôi không thấy ngại khi đi mượn gạo kiểu này.

Lớn lên bằng cây đu đủ trước nhà thì tôi biết mình phải làm nhiều hơn chăn bò. Tôi đi hái củi, gánh nước, băm chuối cho ngan, và bắt đầu làm đất. Lần đầu tôi cầm cuốc là để trồng đậu phộng, quê tôi gọi là lạc. Một buổi sáng ông và tôi cuốc hết đám đất dưới chân đồi, đất cát tơi, cuốc nhẹ nhưng cuốc mãi không thấy hết. Chiều tôi phụ bà bỏ phân, gieo hạt, lấp lại. Xong đám lạc thì trời đã xế. Tôi đứng chống cuốc nhìn đám đất phẳng lì có những hàng gieo thẳng tắp, mồ hôi chảy vào mắt, và lần đầu tiên tôi thấy cái cảm giác của người vừa làm ra một thứ gì đó bằng tay mình.

Người ta nói siêng năng thì được trái ngọt. Câu đó có lẽ đúng ở mọi nơi trừ đất cát.

Một cơn gió ùa về. Tôi chạy ra lấy áo quần phơi. Sấm nổ. Con Đen chạy tới ôm chân tôi run cầm cập. Rồi mưa. Mưa rào rào, cả bầu trời tối sầm. Tôi đứng dưới hiên nhìn ra đám đất mới được xới lên trồng hồi sáng. Người ta bảo mưa thì cây mới mọc được, nhưng người ta chỉ nói mưa chứ không nói mưa nhiều. Rào rào rào, trời đổ mưa xối xả. Sau tầm 3 tiếng hơn trời vẫn chưa ngớt mưa, nghe đâu là áp thấp nhiệt đới. Đất chỗ tôi vốn là đất cát, không giữ được nước. Nước chảy thành dòng trên mặt đất mới cuốc, kéo theo phân, kéo theo hạt. Nhìn cái đám đất mới làm xong đã đọng một vũng nước giữa, rồi nước cũng cố tìm cách mà thoát ra cái vũng nước đó thế là một đường rãnh nhỏ lại hiện ra, từ rãnh nhỏ rồi to dần to dần ra. Đám đất trắng đẹp buổi sáng dần loang lổ, hạt lạc nằm lăn lóc trên cát trắng và trôi theo dòng nước, phân trôi thành vệt xuống chân đồi. Cả một buổi cuốc, một buổi gieo, không còn đọng lại gì nhiều.

Tôi ngồi trên võng nhìn ra mà xót. Xót lắm. Bà tôi thì đang dọn cơm như không có gì. Ông ngồi bên chén trà, nhìn ra đám đất, thở dài một cái, rồi gọi: “Phong, xuống ăn cơm.” Ông bà đã quen. Đất này dạy người ta quen với việc này từ lâu rồi. Chỉ có tôi là chưa quen, lần nào thấy mưa lớn về tôi cũng tiếc công làm. Nên lớn lên rồi ai đó bảo tôi là cứ siêng năng làm thì thành quả trước sau gì cũng tới là tôi không tin, tôi cứ nhớ cảnh ông bà tôi trồng trọt cả vụ mùa, ông bà tôi không siêng năng thì ai siêng, ấy vậy mà cuộc đời có khá giả lên được đâu.

Nhưng trong nỗi buồn cũng có kẻ vui. Đó là đám gà. Sáng hôm sau chúng ra đám đất, mổ hết những hạt lạc nằm phơi trên cát. Bình thường chúng chỉ có đào giun ăn lá, nay được một bữa hạt giống. Tôi đứng nhìn chúng ăn, không đuổi. Đuổi cũng chẳng gieo lại được, mà gà no thì đẻ trứng, trứng thì bà bán. Hạt lạc đi một vòng rồi cũng về nhà. Đó là bài học đầu tiên về đất cát mà tôi học được: đừng tiếc cái gì quá lâu.

Quê tôi mất điện như cơm bữa, cứ mưa to là mất, có khi mất cả tuần. Những tối mất điện là những tối tôi thích nhất. Bà thắp cái đèn dầu để giữa nhà, ba người ngồi quanh, ông rít điếu cày, khói lẫn với khói đèn. Và ông kể. Ông kể chuyện bom, chuyện đêm cả xóm chui xuống hầm cát, chuyện cái hố bom sau nhà là quả bom rơi đúng chỗ cây mít mà bà tôi vừa rời đi năm phút. Bà kể chuyện ba tôi hồi nhỏ, học bài dưới cái đèn này, chữ đẹp từ lớp một. Tôi ngồi ôm gối nghe, mắt nhìn cái ngọn lửa nhỏ lay lay, và cái làng cát này hiện ra trong lời ông bà thành một chỗ có lịch sử, không chỉ có khoai. Sau này có điện đủ, có tivi, có điện thoại, không ai ngồi quanh đèn dầu nữa, và những chuyện đó không ai kể nữa. Tôi không biết vì điện đã đủ hay vì cái màn hình đã thay chỗ ngọn lửa, hay người ta cũng ít nói lại. Chắc là cả hai. Có lẽ những chuyện xưa đó chỉ kể được trong bóng tối.

Khi nói về thời gian đi học thì tôi có một điều tự hào đó là tôi là đứa giỏi nhất nhì trong lớp. Tôi không biết mình có cố gắng để giỏi không nhưng chắc phần nào tôi được kế thừa năng lực đó từ ba tôi. Toán lý tôi làm không cần nghĩ, thầy gọi lên bảng là tôi giải xong trước khi thầy đọc hết đề. Nhưng thú thật mà nói đôi khi học giỏi trong một đám học dốt thì cũng không hay lắm. Nó là thứ làm mình ít hòa nhập được. Giờ thì bạn biết tại sao tôi không hay chơi với đám nhóc xóm ngoài rồi đấy. Khi đi học tôi có rất ít bạn. Phần vì tôi cũng chỉ hay chơi với mấy đứa ngồi bàn đầu, phần nữa vì tôi cũng không có thời gian đi chơi đá bóng trèo cây với tụi bạn. Học về là chăn bò, hái củi, phụ ông bà. Mà mắt bà càng ngày càng kém.

– Ê Phong, ở lại đá bóng nè. Thằng Tùng ngồi bàn bên gọi.

– Tụi mày đá đi. Tao có việc.

Lần nào cũng thế, nên dần chúng nó không gọi nữa. Bạn của tôi vẫn chỉ là đám chăn bò: thằng Hoàng, con Tấm con chú Tư, và Vân. Lạ một điều là cả nhóm chăn bò ấy đứa nào cũng học khá. Vân học cùng tôi nhưng khác lớp, giỏi thứ nhì lớp nó, tám năm liền có giấy khen. Lớp nó ở phòng kế bên, giờ ra chơi nó hay đứng ở cửa lớp tôi, không vào, chỉ đứng đó đợi tôi ra, và những buổi sinh hoạt chung cả trường ngồi ngoài sân thì nó ngồi ngay sau tôi, lấy đầu bút chọc lưng lúc tôi đang nghe thầy hiệu trưởng nói, chọc rồi cười, tôi quay lại thì nó cúi xuống như không có gì.

Ba mẹ tôi mỗi năm về một lần vào Tết. Những năm đầu tôi khóc khi ba mẹ đi. Những năm sau tôi không khóc nữa, nhưng lại phải học một chuyện ngược lại: quen với việc ba mẹ về. Một năm xa cách, hai người bước vào nhà là hai người lạ, phải mất mấy ngày tôi mới gọi “ba” “mẹ” được trôi chảy. Vừa quen xong thì họ lại đi. Cứ thế mỗi năm một lần, tôi tập làm con.

Tết năm lớp bảy tôi đem giấy khen ra khoe ba. Học sinh giỏi toàn diện, dấu đỏ của trường. Ba cầm tờ giấy, đọc từ trên xuống dưới, rất lâu, lâu hơn cần thiết để đọc một tờ giấy khen. Rồi ba đưa lại cho tôi, nói:

– Giỏi. Mà giỏi rồi thì phải kiếm ra tiền mới được nghe con. Học giỏi mấy mà không có tiền thì cũng bằng không.

Ba nói xong đứng lên ra hiên hút thuốc. Tôi cầm tờ giấy khen đứng đó, không hiểu mình vừa được khen hay bị chê. Bây giờ thì tôi hiểu: cả hai. Và tôi cũng hiểu ba đang nhìn tờ giấy khen của tôi mà thấy tờ giấy khen của ba, ba mấy chục năm trước, tờ giấy đã không cứu được ba khi hợp tác xã giải thể. Nhưng năm lớp bảy tôi chưa hiểu. Tôi chỉ cất tờ giấy khen vào hộp bánh sắt, cạnh lá thư, và không khoe ba giấy khen nào nữa. Mọi thứ cứ thế trôi cho đến Tết năm tôi học lớp chín.

Mục lục
  1. Lời tựa4 phút
  2. 1Xứ cát11 phút
  3. 2Mùa hè13 phút
  4. 3Chiếc xe lam7 phút
  5. 4Lá thư10 phút
  6. 5Mái ngói đỏ9 phút
  7. 6Đám tang6 phút
  8. 7Cây khế7 phút
  9. 8Chiếc xe khách màu xanh10 phút
  10. 9Những vị thần8 phút
  11. 10Bộ đồng phục8 phút
  12. 11Phụ hồ6 phút
  13. 12Lò gạch12 phút
  14. 13Sáu mươi hai ký5 phút
  15. 14Người nghe20 phút
  16. 15Hòn đảo6 phút
  17. 16Hai mươi chín10 phút
  18. 17Vân16 phút
  19. 18Đánh đổi24 phút
  20. 19Bỏ thuốc6 phút
  21. 20Nghề bán nước bọt11 phút
  22. 21Ảnh cưới7 phút
  23. 22Ngày tháng8 phút
Tùy chỉnh trang đọc
Cỡ chữ
Giãn dòng
Kiểu chữ
Nền