Ngày tháng Mục lục

Chương 12 / 22

Lò gạch

Khoảng 12 phút đọc

Ở quê tôi có một câu người lớn hay hỏi nhau mỗi Tết: “Năm nay làm trại ai? Trại bà đó tốt không?” Trại là lò gạch. Ai học xong lớp chín, hay chưa xong, cũng vào Kon Tum hay Sài Gòn để đi làm. Xong lớp chín thì vào Kon Tum, còn xong lớp mười hai thì vào Sài Gòn, Bình Dương. Nó như một dòng nước chảy sẵn, ai không biết bơi thì trôi theo. Không ai than khổ. Người ta đã chấp nhận là làm bằng tay chân thì phải thế. Khi chỉ có một đường, người ta không hỏi đường đó có tốt không, người ta chỉ hỏi có đi hay không.

Anh Bình hơn tôi năm tuổi, người cùng xã, ở cuối dãy trọ, mùa gạch thì lên Kon Tum, hết mùa về Dĩ An làm phụ hồ. Anh ghé phòng mẹ tôi, hỏi: “Thằng Phong tính sao?”

Mẹ nhìn tôi. Tôi nói: con đi.

Tối trước ngày đi, mẹ nấu cơm, xới vào cái hộp nhựa, gắp hai con cá kho để lên trên. Hai con nguyên. Tôi nhìn cái hộp và nhớ bà, bảy năm trước, cái hộp nhôm, hai con cá, tay bà run. Tay mẹ không run. Mẹ đã tiễn người đi nhiều lần rồi, kể cả chính mẹ. Chỉ khác là lần này người đi mười lăm tuổi, và mẹ là người đứng lại.

Tôi theo anh Bình lên Kon Tum tháng Giêng năm ấy. Trong ba lô có hộp bánh sắt: lá thư, tờ giấy khen, cuốn sổ vẽ. Còn bộ đồng phục lớp mười tôi để lại trọ, gấp phẳng trong cái bọc ni lông trên nóc tủ của mẹ.

Từ Bình Dương về Kon Tum cũng mất gần một ngày. Xe khách thả hai anh em ở một ngã ba đất đỏ. Từ đó đi bộ vào lò hơn cây số. Trời mưa. Con đường vào lò không phải đường, nó là một dải đất sét nhão, mỗi bước rút chân lên nghe “ọt” một tiếng, có bước dép ở lại dưới bùn, phải cúi xuống moi như moi khoai. Tặc, đứt luôn cái đôi dép quai hậu, thế là chưa làm được gì đã mất mấy ngàn tiền mua dép, tôi vừa đi vừa lẩm bẩm. Đất sét Kon Tum đỏ và dẻo, dính vào cái gì là ở lại đó luôn. Hết mùa gạch năm ấy, cái quần jean duy nhất của tôi vẫn còn đỏ hai ống.

Chỗ này khác xa cái tôi tưởng. Tôi cứ nghĩ lò gạch phải là một cái công trường, gạch xếp san sát, nhà xưởng bự như mấy cái xí nghiệp ở Dĩ An, có cổng, có bảo vệ, có bảng tên. Không. Đập vào mắt tôi là mấy cái lán tôn nằm tít xa khu dân cư, trước lán một đống đất bùn, và một cái lò đang lên khói như nhà ai đang nấu cám. Chỗ tôi với anh Bình ở là một cái lán nhỏ trong số đó. Anh Bình chỉ vào nó, nói: “Chỗ mình ở.” Tôi nhìn cái lán rồi nhìn anh. Anh không cười. Hóa ra anh nói thật.

Tôi biết viết tới đây là phải có tính từ, cho các bạn dễ hình dung. Nhưng tôi ngồi nghĩ mãi không ra được tính từ nào, vì chỗ đó không có gì để mà mô tả cả. Một cái giường tre để nằm. Một cái giếng để múc nước tắm. Một cái bếp củi. Hết. Cái phòng trọ của mẹ tôi ở Dĩ An mà tôi từng thấy chật, đứng đây nhớ lại thấy nhớ. Ít ra tôi cảm thấy nó tốt hơn cái chuồng bò của nhà tôi, đây còn không bằng cái chuồng bò. Tôi hay vậy, chỗ nào cũng chê, giữa cái tệ với cái tệ hơn thì thấy cái tệ nó lại tốt chán. Nhưng tôi đã chọn lên đây làm. Chọn sai thì cũng là tôi chọn, ít ra cái đó là của tôi.

Việc của tôi là chỉ đâu làm đó. Sáng ngủ dậy thật sớm, việc đầu tiên là ra đi đạp đất. Ý là đạp đất thật đấy các bạn ạ. Tôi biết chắc hầu hết các bạn đang đọc tới đây chưa đi làm gạch lần nào nên tôi sẽ cố gắng mô tả chi tiết nhất cho các bạn hiểu về công việc này dù rằng khi viết tới đây tôi cũng không biết là các bạn biết về việc làm gạch này để làm gì, nhưng tôi vẫn sẽ kể tường tận cho các bạn. Đất khi được chở tới nơi là đất sét đất này thì chất lượng không đồng đều. Lúc thì đất sét, lúc thì chỉ đất. Việc của chúng tôi là lấy cuốc xới nhỏ ra, đất sét thì giữ lại làm gạch còn củi hoặc đất thì bỏ đi, sau đó lấy chân đạp lên cho nó dẻo, từng bước từng bước một, cứ như vậy cho xong hết cồn đất ở trước và ra được một cồn đất thành phẩm phía sau. Nếu không có công đoạn này thì gạch không gắn lại được với nhau và thường là bị vỡ ra khi nung. Tiếp theo lại lấy cái đất đã được đạp xong đưa vào khuôn, sau đó phơi khô. Tiếp theo mới đến đưa vào lò để đốt. Khi đốt xong tầm một ngày lại đưa ra. Cơ bản nó là như vậy. Tôi nghĩ tôi cũng là một người kiên nhẫn khi có thể ngồi đây để chỉ cho các bạn về quy trình làm gạch. Còn người khác thì có thể là không có sự kiên nhẫn đến thế, hoặc là người ta cũng chả cần lắm. Chủ lò gạch này là cô chú cũng lớn tuổi, tôi đoán chắc nhỏ tuổi hơn ba mẹ tôi chút ít. Sáng ra tôi chào cô chú xong anh Bình chỉ đạp cái này thì tôi làm y chang cái máy. Không giải thích không nói gì thêm. Làm tầm hơn một tuần thì tôi biết các quy trình làm gạch ở đây.

Thật sự với một đứa lớn lên từng làm ruộng và phụ hồ mà đúng là đến khi làm gạch này cũng quá sức đối với tôi. Sau mấy hôm đầu là tôi mệt nằm dài ra không đi được đâu cả, các bó cơ nó cứ quặn chặt vào với nhau. Phụ hồ còn có thời gian để nghỉ, còn làm ở đây thì không, phải làm liên tục vì máy chạy không ngừng. Chỗ này thì không có điện nên phải chạy máy bằng xăng, nên phải làm liên tục. Trong những lúc được nghỉ hiếm hoi tôi nhớ cái cảm giác cùng đám bạn ngồi giải đề. Ôi tôi nhớ những con điểm mười trên lớp. Cái cảm giác cầm bút nó vẫn sướng hơn cầm gạch nhiều lắm. Nhưng cầm được gạch là cầm được tiền. Làm xong ngày nào thì có tính tiền ngày đó, ngày được hơn một trăm ngàn, ngày làm nhiều lại được hơn chút ít. Đó là cái mà xưa cầm bút ở trường tôi không có được.

Ở đây tôi không quen biết ai. Cũng không có cơ hội để biết ai. Tối tới thì không có đèn đường như xí nghiệp. Mà hầu như sau một ngày dài mệt mỏi thì tôi chỉ muốn nằm ra. Không muốn làm gì thêm. Mấy người khác thì rủ nhau nhậu. Tôi lại không thích bia rượu cho lắm, tôi có được thử vài lần nhưng nó đắng quá. Nó mà ngọt như nước ngọt có khi tôi sẽ suy nghĩ lại.

Anh Bình có bạn cũ ở đây, tối anh đi nhậu với họ. Tôi nằm trong lán nhìn cái bóng đèn vàng gắn với cái bình ắc quy treo giữa lán, xung quanh là mấy anh lớn đánh bài và chửi nhau, tiếng mưa trên tôn. Tôi nghĩ về cái lớp mười tôi không vào, về bộ đồng phục nằm dưới đáy ba lô, và không nghĩ tiếp được nữa vì mệt.

Chuyện tôi nhớ nhất ở lò gạch là nồi măng.

Sáng sớm ở đây thì mọi người cần tự túc nấu ăn, không có mẹ để mẹ nấu hay người ta nấu cho. Tự làm hết, sáng nào năm giờ rưỡi cũng có một cô bán đồ ăn chạy chiếc xe máy với nguyên một cái tạp hóa phía sau, lầm lũi men theo đường sình lầy lên bán đồ ăn cho mấy người trong này. Nếu sáng ra mà không chờ được bà này thì coi như hôm đó lại không có đồ ăn. Tôi không có tiền, cũng không biết gì về mua bán. Chỉ biết anh Bình dậy thì tôi dậy theo, hôm đó anh mua nửa ký thịt ba chỉ với ít măng chua. Nấu xong một nồi là ăn từ sáng tới tối. Không có sự lựa chọn ở những nơi như này. Nồi thịt sôi, tôi và anh tranh thủ làm hai chén cơm xong là đi ra làm. Đến trưa khi mà người đã mệt rã rời, tôi và anh trở ngược lại cái bếp. Ôi xong.

Cái vung nằm dưới đất. Vậy là đám chó nào đó gần đây đã vào ăn sạch thịt trong nồi. Một nồi thịt còn đầy ắp hồi sáng, giờ kiếm không còn miếng thịt nào, nó tha đi hết. Mà tụi này nó chê măng hay sao ấy, măng còn y nguyên.

Tôi gọi anh Bình vào và hai người đứng nhìn nồi măng. Anh Bình tức vì không đậy cái vung nồi cho kỹ. Mà lỗi nào đâu phải tại mỗi tôi. Thế là anh bỏ đi. Còn lại tôi một mình, tôi chẳng biết làm gì cả. Thế là tôi hâm lại nồi măng, tôi ăn tiếp. Xưa tôi cho con chó nhà tôi đồ ăn thừa, giờ tôi ăn lại đồ ăn thừa của chó. Cuộc sống có vẻ khá là công bằng trong tình huống này. Chó ăn thịt, người ăn măng.

Những ngày tháng ấy tôi gọi mẹ nhiều. Cũng nói chuyện với mẹ nhiều hơn, nhiều hơn cả hồi ở chung một phòng. Tối, sau khi tắm, tôi ra sau lán chỗ có sóng, gọi. Mẹ kể chuyện xóm trọ, ai dọn đi, giá gạo lên. Tôi kể lò gạch và những thứ ở trên này. Hai mẹ con nói chuyện dài hơn lúc ở gần.

Tôi cũng gọi về cho ba, tôi hỏi ba sao rồi. Ba nói ba đỡ, ngồi được lâu hơn, bà khỏe. Chỉ có vậy, thật sự khó để tìm được cuộc điện thoại nào giữa tôi với ba dài hơn hai phút. Tôi không hỏi thêm. Thế là ba tôi cúp máy.

Tôi gửi tiền về cho mẹ đợt đầu sau hai tháng. Không nhiều. Mẹ nói con giữ mà ăn. Tôi nói con đủ ăn rồi. Còn một khoản nhỏ tôi giữ lại, không nói mẹ. Tôi để trong hộp bánh sắt, dưới lá thư. Tôi muốn một cái xe máy khi về quê. Tháng đầu để được hai trăm ngàn. Một cái xe cũ giá sáu triệu. Tôi tính: ba mươi tháng. Tôi mười lăm tuổi, tôi tính được ba mươi tháng mà không thấy dài.

Tháng mười, ông mất.

Mẹ gọi lên lán lúc chín giờ tối, thường mẹ tôi không gọi cho tôi giờ này, nên tôi biết là có chuyện gì không hay trước khi nghe. Mẹ nói ông ho từ chiều, khó thở, cô Thư gọi người chở ra trạm xá, ông không qua được. Ba ở nhà lo. Mẹ mai về. Tôi cũng sắp xếp phải về luôn trong đêm.

Tôi vào lán, lấy hộp bánh sắt, mở cuộn tiền xe. Một triệu sáu, mười tháng để dành từ hai trăm ngàn đầu tiên. Tôi rút ba trăm rưỡi. Lúc đó tôi không nghĩ gì về cái xe, sau này mới nghĩ: cả đời nhà tôi tiền để dành cho một thứ, rồi đi vào một thứ khác, không lần nào tới được chỗ nó định tới. Anh Bình dắt tôi ra ngã ba lúc bốn giờ sáng đón xe. Anh nói với chủ lò cho tôi, anh không nói với tôi câu nào.

Một ngày rưỡi trên xe. Tôi ngồi cạnh cửa, nhìn ra tối, và nghĩ về cái đùi gà tôi cầm ra sân cho con Đen hai năm trước, bữa cơm cuối ông làm cho tôi. Ông đã gắp cho tôi miếng cá to nhất. Tôi có nói gì với ông không? Không. Nhà tôi không ai nói gì cả bao giờ.

Tôi về đến nhà chiều hôm sau, ông còn ở giữa nhà. Không ai kịp về lúc ông đi, ba từ vườn chạy ra trạm xá thì ông đã nhắm mắt. Nhưng đám tang thì về đủ. Đó là đám tang thứ hai trong đời tôi tham gia. Lần trước tôi đứng ngoài sân nhà Vân nhìn vào. Lần này tôi mặc bộ đồ trắng, quấn cái khăn trắng, đứng trong, và mọi người nhìn tôi. Tôi khóc. Ba tôi đứng cạnh quan tài, mặt không có gì, tay thắp nhang, tay run. Đó là lần đầu tôi thấy tay ba run. Ba đứng đó thắp nhang cho ông bằng cái tay run ấy suốt ba ngày.

Bà tôi không khóc thành tiếng. Bà ngồi cạnh ông cả đêm, tay để lên cái nắp gỗ, thỉnh thoảng vuốt, như vuốt lưng một người đang ngủ. Mắt bà đã kém, bà không nhìn ông. Bà sờ.

Người ta đưa ông lên đồi cát sau nhà. Cũng chỗ đó, hai năm trước tôi đứng trên cao nhìn xuống thấy Vân quấn khăn trắng. Giờ tôi đứng trong cái vòng người đó. Cát trắng, hố sâu, và cái hòm gỗ nhỏ hạ xuống. Tôi nghĩ: đây là tất cả ư? Một người cả đời làm không ngừng, nhịn gà nhịn cá để dành cho con, đào hai cái hồ chỉ để cuối năm con cháu về có cá ăn. Mà con cháu ông lên thành phố hết, đứa cháu ông thương nhất thì đi bưng gạch ở Kon Tum không về được. Chỉ vậy thôi sao. Ông có buồn tôi không, ông có gì muốn nhắn nhủ không, hay có gì ông muốn để lại không? Không ai biết lúc chết người ta nghĩ gì.

Sau đám tang tôi ở lại hai ngày, dọn hai cái hồ với ba. Hồ cạn nửa, cá trắm ông nuôi còn mấy con, ba bảo để đó cho bà. Ba không nói gì với tôi về Kon Tum, về lò gạch, về cái quần jean đỏ hai ống. Ba chỉ hỏi một câu, lúc hai cha con đứng dưới hồ:

– Trên đó ăn uống thế nào?"

– Dạ được. Tôi nói

Ba nói

– Ừ.

Từ tháng ấy ba là người giữ cái bàn thờ thay ông. Sáng thắp nhang, ngày ra vườn, chiều ngồi ăn với bà. Không phải ba chọn, cũng không ai bàn. Ông đi thì đến lượt ba, như mưa thì phải rơi. Tôi nhớ câu tôi hỏi ba sáng mồng một năm nào: thờ phụng để làm gì. Bây giờ ba là người thờ, và người thờ thì không có ai để hỏi.

Tôi vào lại Kon Tum ít ngày sau. Mùa mưa thì không làm được gạch. Hết mùa gạch, tôi không về quê. Tôi theo mấy anh trong lán sang Gia Lai hái cà phê thuê. Rồi từ Gia Lai có người rủ ra Quảng Trị. Cứ có ai rủ đi đâu có việc là tôi đi. Mỗi nơi tôi ở một vài tháng, đủ để quen đường ra chợ, tôi chán, rồi tôi lại đi. Có lẽ vì tự ti không được học tiếp nên tôi cố đi thật nhiều, thấy thật nhiều, để bù vào chỗ trống ấy. Những tháng ngày phiêu bạt của tôi bắt đầu từ đó.

Mục lục
  1. Lời tựa4 phút
  2. 1Xứ cát11 phút
  3. 2Mùa hè13 phút
  4. 3Chiếc xe lam7 phút
  5. 4Lá thư10 phút
  6. 5Mái ngói đỏ9 phút
  7. 6Đám tang6 phút
  8. 7Cây khế7 phút
  9. 8Chiếc xe khách màu xanh10 phút
  10. 9Những vị thần8 phút
  11. 10Bộ đồng phục8 phút
  12. 11Phụ hồ6 phút
  13. 12Lò gạch12 phút
  14. 13Sáu mươi hai ký5 phút
  15. 14Người nghe20 phút
  16. 15Hòn đảo6 phút
  17. 16Hai mươi chín10 phút
  18. 17Vân16 phút
  19. 18Đánh đổi24 phút
  20. 19Bỏ thuốc6 phút
  21. 20Nghề bán nước bọt11 phút
  22. 21Ảnh cưới7 phút
  23. 22Ngày tháng8 phút
Tùy chỉnh trang đọc
Cỡ chữ
Giãn dòng
Kiểu chữ
Nền